D. Inson O‘g‘lining hokimiyati masalasi (20:1−8)
20:1−2 Bu qanday manzara! Buyuk Ustoz ma’bad soyasida toliqmay Xushxabarni e’lon qilmoqda, Isroil oqsoqollari esa Uning ta’lim berish huquqini shubha ostiga olishmoqda. Ular uchun Iso oddiy nosiralik duradgor edi. U talab qilinadigan rasmiy ta’lim, ilmiy unvonlar, cherkov hokimiyatining tasdig‘iga ega emasdi. Uning qanday vakolatlari bor edi? Boshqalarga ta’lim berish, va’z qilish va ma’badni poklash huquqini Unga kim berdi? Ular buni bilishni istardi!
20:3-8 Iso savolga savol bilan javob berdi; agar ular to‘g‘ri javob berganlarida, o‘z savollariga ham javob olgan bo‘lardi. Yahyoning suvga cho‘mdirishini Xudo ma’qullaganmi yoki bu faqat inson xohishi bilan amalga oshirilganmi? Ular tuzoqqa tushdi. Agar ular Yahyoni Xudo va’z qilish uchun tayinlaganini tan olsalar, unda nima uchun uning so‘zlariga quloq solmay, tavba qilmay va u e’lon qilgan Masihni qabul qilmadilar? Agar Yahyoni oddiy bir va’zxon deb aytsalar, uni Xudoning payg‘ambari deb bilgan xalqning g‘azabini qo‘zg‘atishardi.
Shuning uchun ular: "Yahyo hokimiyatni qayerdan olganini bilmaymiz", deb aytishdi.
Iso: "Unday bo‘lsa, Men ham sizlarga qanday hokimiyat bilan ta’lim berayotganimni aytmayman", dedi. Agar ular Yahyo haqida hech narsa ayta olmasalar, nega Yahyodan ulug‘roq Zotning hokimiyatiga shubha qilmoqdalar? Bu parcha Xudoning Kalomini va’z qilishning asosiy tarkibiy qismi Muqaddas Ruh bilan to‘lishdan iborat ekanini ko‘rsatadi. Bu in’omga ega bo‘lgan kishi unvonlar, darajalar va insoniy shon-shuhratga tayanganlardan ustun keladi.
Diplomingizni qayerdan oldingiz? Sizni kim tayinladi? Bu eski savollar, ehtimol hasadga asoslangan, hozir ham berilmoqda. Mashhur universitetning ilohiyot fakultetida yoki boshqa joyda o‘qimagan muvaffaqiyatli Injil voizining malakasi yoki tayinlanishining haqiqiyligi shubha ostiga olinadi.
E. Yovuz uzumchilar haqidagi masal (20:9−18)
20:9−12 Xudoning Isroil xalqi uchun doimo qayg‘urishi uzumzor haqidagi masalda yana bir bor hikoya qilinadi.
Xudo - bu uzumzorini (Isroilni) uzumchilarga (xalq boshliqlari - Ishayo 5:1-7 ga qarang) foydalanish uchun bergan yagona insondir. U uzumchilardan hosilni olish uchun qullarini yubordi; bu qullar Ishayo va Yahyo Cho‘mdiruvchi kabi Xudoning payg‘ambarlari bo‘lib, Isroilni tavba qilish va imonga chaqirdilar. Ammo Isroil hukmdorlari payg‘ambarlarni doim ta’qib qilishardi.
20:13 Nihoyat, Xudo O‘zining sevimli O‘g‘lini yuborib, ular Undan uyalishlariga umid qildi (garchi Xudo Masihning rad etilishini bilsa-da). E’tibor bering, Masih boshqalardan farq qiladi. Ular qul edilar, U - O‘g‘il.
20:14 O‘tmishlariga sodiq qolgan uzumchilar merosxo‘rni ham yo‘q qilishga qaror qilishdi. Boshliqlar va xalqning o‘qituvchilari sifatida ular mutlaq huquqlarga ega bo‘lishni xohlashdi - "uning merosi bizniki bo‘ladi." Ular hech qachon Isoga o‘zlarining diniy lavozimlarini berishni istamadilar. Agar Uni o‘ldirsalar, Isroil ustidan hukmronliklariga hech narsa xavf solmaydi, deb o‘ylashdi.
20:15−17 Va uni uzumzordan tashqariga chiqarib, o‘ldirishdi. Shunda Iso yahudiy tinglovchilaridan so‘radi: "Uzumzor egasi bu yovuz uzumchilarni nima qiladi?" Matto Injilida oliy ruhoniylar va oqsoqollar o‘zlarini o‘zlari hukm qilib, u ularni o‘ldiradi, deb javob berishgan (Matto 21:41).
Bu yerda Rabbiyning O‘zi javob berdi: "U kelib, o‘sha uzumchilarni halok qiladi va uzumzorni boshqalarga beradi." Bu Masihni rad etgan yahudiylar yo‘q qilinishini va Xudo imtiyozli o‘rinlarni boshqalarga berishini anglatardi. "Boshqalar" g‘ayriyahudiylar yoki oxirzamonda tiklanadigan Isroilga tegishli bo‘lishi mumkin.
Yahudiylar bunday so‘zlarni eshitib, orqaga tisarilishdi. "Aslo bunday bo‘lmasin!" deyishdi ular. Rabbiy bu bashoratni Zabur 117:22 ni keltirib tasdiqladi. Yahudiy quruvchilar Masihni, Toshni rad etishdi. Ularning rejalarida Unga joy topilmadi. Ammo Xudo Uni hamma narsadan ustun qo‘yishga qaror qildi va Uni bosh burchak toshi qilib qo‘ydiki, Usiz ish bitmaydi va Unga eng oliy sharaf berildi.
20:18 Bu oyatda Masihning ikki kelishiga ishora bor. (Boshqalar tosh haqida gapirganda, Isoning oldida tavba qilib yiqiladigan, parchalanib, najot topadigan gunohkorni nazarda tutishadi. Masihni rad etgan kishi esa kelajakdagi hukm paytida kukun qilib ezib tashlanadi.) Uning birinchi kelishi yerdagi tosh bilan ifodalangan; odamlar Uning past va kamtarligidan qoqilib, Uni rad etganlari uchun parchalanib ketishdi. Ushbu oyatning ikkinchi qismida toshning osmondan tushib, ishonmaydiganlarni kukun qilib ezib tashlashi ko‘rsatilgan.
F. Qaysarga nima berish kerak, Xudoga nima berish kerak (20:19−26)
20:19−20 Oliy ruhoniylar va ulamolar Iso bu gaplarni ular haqida aytganini tushunishdi, shuning uchun Unga qo‘l ko‘tarish imkoniyatlarini yanada ko‘proq izlashdi. Ular Isoni hibsga olib, Rim hukmdorining sudiga topshirish uchun asos bo‘ladigan so‘zlarni ayttirish maqsadida ayyor odamlarni yuborishdi.
Bu makkorlar avvaliga Uni Xudoga bo‘lgan sadoqati va odamlardan qo‘rqmasligi uchun maqtashdi, U qaysarga qarshi biror narsa deyishiga umid qilishdi.
20:21−22 Ular Isodan yahudiylarning qaysarga soliq to‘lashi to‘g‘rimi, deb so‘radilar. Agar Iso "yo‘q" deb javob berganida, uni xoinlikda ayblab, rimliklar qo‘liga topshirgan bo‘lishardi. Agar "ha" degan bo‘lsa, bunday qarashlar uchun irodianlar (va ko‘plab yahudiylar) undan yuz o‘girardi.
20:23−24 Iso o‘ziga qarshi fitna uyushtirilganini angladi. U o‘ziga bir dinor berishlarini so‘radi; ehtimol, uning o‘z tangasi yo‘q edi. Ularning bu tangalarga ega bo‘lganliklari va ulardan foydalanayotganliklari majusiylar hokimiyatiga qaram ekanliklarini ko‘rsatardi.
Iso: "Unda kimning surati va yozuvi bor?" deb so‘radi. Ular: "Qaysarniki," deb javob berishdi.
20:25−26 Shunda Iso quyidagi so‘zlar bilan ularni lol qoldirdi: "Unday bo‘lsa, qaysarniki bo‘lgan narsani qaysarga, Xudoniki bo‘lgan narsani Xudoga bering." Ular, chamasi, qaysarning manfaatlariga juda e’tibor qaratishardi, ammo Xudoning ishlaridan yiroq edilar. "Pul qaysarniki, sizlar esa Xudonikisiz. Dunyo o‘z tangalariga ega bo‘lsin, Xudo esa O‘z yaratganlariga." Hayotdagi eng muhim narsalardan ko‘z yumib, arzimas ishlarga e’tibor qaratish juda oson.
O‘ziga o‘xshaganlarga qarz berish va ayni paytda Xudoga tegishli bo‘lgan narsalarni talon-taroj qilish ham oson.
G. Sadduqiylar va ularning tirilish haqidagi jumbog‘i (20:27−44)
20:27 Isoni siyosiy masalada tutib olishga urinish muvaffaqiyatsizlikka uchragach, ba’zi sadduqiylar ilohiyot jumbog‘i bilan uning oldiga kelishdi. Ular o‘liklarning tirilishini butunlay inkor etganlari uchun, o‘ta g‘alati misol orqali bu ta’limotni masxara qilmoqchi bo‘lishdi.
20:28−33 Ular Isoga Muso qonuniga ko‘ra, bo‘ydoq odam naslni davom ettirish va oilaviy mulkni saqlab qolish uchun akasining bevasiga uylanishi kerakligini eslatdilar (Qonunlar 25:5). Ularning hikoyasiga ko‘ra, bir ayol ketma-ket yetti aka-ukaga turmushga chiqqan. Yettinchisi vafot etgach, u ham farzand ko‘rmay o‘lgan. "Xo‘sh, qayta tirilganda u ularning qaysi biriga xotin bo‘ladi?" deb so‘radilar. Ular bunday hal qilib bo‘lmaydigan muammoni ko‘tarib, o‘zlarini juda aqlli deb o‘ylashdi.
20:34 Iso bunga javoban nikoh munosabatlari faqat bu dunyoga xos ekanini, osmonda davom etmasligini aytdi. U osmonda er-xotin bir-birini tanimaydi demadi, balki u yerda ularning o‘zaro munosabatlari butunlay boshqacha asosda qurilishini ta’kidladi.
20:35 "O‘sha davrga erishishga muvaffaq bo‘lganlar" iborasi har qanday inson o‘zi osmonga sazovor bo‘lishi mumkinligini anglatmaydi: gunohkorlar ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan yagona xizmat - bu Rabbimiz Iso Masihning xizmatidir. "Faqat o‘zini o‘zi hukm qilganlar, Masihni qabul qilganlar va barcha xizmatlar Unga tegishli ekaniga qo‘shilganlargina munosib sanaladi" (Coates, Luke’s Gospel, 252-bet). "O‘likdan tirilish" iborasi faqat mo‘minlarning tirilishiga taalluqlidir. U aslida "o‘liklar orasidan (yunoncha "ek") qayta tirilish" degan ma’noni anglatadi.
Qutqarilgan va qutqarilmagan barcha o‘liklar bir vaqtning o‘zida tiriladi, degan fikr Muqaddas Kitobda uchramaydi.
20:36 Keyin osmon holatining ustunligi ta’kidlanadi. U yerda o‘lim yo‘q, bu jihatdan insonlar farishtalar bilan teng bo‘ladi. Ular ham Xudoning farzandlaridir. Mo‘minlar allaqachon Xudoning farzandlari, lekin bu tashqi ko‘rinishda namoyon bo‘lmaydi. Osmonda ular Xudoning farzandlari sifatida ko‘rinadi. Ularning birinchi tirilishda ishtirok etishlari ham buni tasdiqlaydi. "Biz faqat shuni bilamizki, U zohir bo‘lganda, biz ham Unga o‘xshash bo‘lamiz, chunki Uni qanday bo‘lsa, shundayligicha ko‘ramiz" (1 Yuhanno 3:2). "Masih - sizning hayotingiz zohir bo‘lganda, siz ham U bilan birga ulug‘vorlikda zohir bo‘lasiz" (Kolosaliklar 3:4).
20:37−38 Tirilishni asoslash uchun Iso Chiqish 3:6 ga murojaat qiladi. U yerda Muso Egamizni Ibrohimning Xudosi, Is’hoqning Xudosi va Yoqubning Xudosi deb atagan. Agar sadduqiylar o‘ylab ko‘rganlarida edi, quyidagilarni anglab yetgan bo‘lishardi: (1) Xudo o‘liklarning emas, tiriklarning Xudosi; (2) Ibrohim, Is’hoq va Yoqub vafot etgan. Demak, Xudo ularni qayta tiriltirishi kerak, degan xulosa kelib chiqadi. Egamiz: "Men Ibrohimning Xudosi edim..." demadi, balki: "Men borman..." dedi. Xudoning tiriklar Xudosi ekanligi tirilishni taqozo etadi.
20:39−44 Ba’zi ulamolar Uning dalillarining kuchini tan olishga majbur bo‘ldi. Biroq Iso so‘zini tugatmay, yana bir bor Xudoning Kalomiga murojaat qildi. Zabur 109:1 da Dovud Masihni o‘z Egasi deb atagan. Barcha yahudiylar Masih Dovudning o‘g‘li bo‘lishiga rozi edilar. Qanday qilib U ham Dovudning Egasi, ham uning o‘g‘li bo‘lishi mumkin? Bu savolga Iso Masihning O‘zi javob bo‘ladi. U Dovuddan Inson O‘g‘li sifatida kelib chiqqan bo‘lsa-da, Dovudning Yaratuvchisi edi. Biroq ular buni tushunish uchun juda ko‘r edilar.
I. Ulamolarga qarshi ogohlantirish (20:45−47)
Shunda Iso xalq oldida shogirdlarini ulamolardan ogohlantirib dedi: Ular xudojo‘y ko‘rinish uchun uzun kiyimlarda yurishadi. Gavjum bozorlarda o‘zlarini hurmat bilan salomlashlarini yoqtirishadi. Ibodatxonalarda va ziyofatlarda to‘rga o‘tirishni xohlashadi. Ular beva ayollarning uy-joylarini tortib olib, xo‘ja ko‘rsinga uzoq ibodat qilishadi. Bunday ikkiyuzlamachilik uchun ular yanada qattiqroq jazolanadi.