XII. INSON O‘G‘LINING G‘ALABASI (24-bob)
A. Bo‘sh qabr oldidagi ayollar (24:1−12)
24:1 Yakshanba kuni, tong saharda, ayollar Isoning jasadi uchun tayyorlangan xushbo‘y moddalarni olib, qabr oldiga kelishdi. Ammo Uning jasadiga qanday yaqinlasha olishardi? Qabr og‘zi ulkan tosh bilan to‘sib qo‘yilganini bilishmasmidi? Bu savolga javob berilmagan. Biz faqat shuni bilamizki, ular Isoni chuqur sevishardi, sevgi esa ko‘pincha o‘z maqsadiga erishish yo‘lidagi to‘siqlarni unutadi. "Sevgi ularni erta tongda oyoqqa turg‘izdi (1-oyat) va mo‘l-ko‘l mukofotlandi (6-oyat). Bugun ham tirilgan Rabbimiz erta turuvchilar uchundir (Hikmatlar 8:17)".
24:2−10 Ular qabr oldiga kelganlarida, qabr og‘zidagi tosh chetga surilganini ko‘rdilar. Ichkariga kirib, Rabbimiz Isoning jasadini topolmadilar. Ularning hayratga tushganini tasavvur qilish qiyin emas. Ular buning sababini tushunishga urinayotganda, yonlarida porloq libosli ikki farishta paydo bo‘ldi va Iso tirik ekanini, Uni qabrdan qidirishning befoydaligini aytishdi. U, Jalilada bo‘lganida va’da qilganidek, tirilgan edi. Axir U Inson O‘g‘li gunohkor odamlar qo‘liga topshirilishi, xochga mixlanishi va uchinchi kuni tirilishi kerakligini oldindan aytmaganmidi? (Luqo 9:22; 18:33). Shunda ular bularning hammasini esladilar. Ayollar shoshilinch ravishda shaharga qaytib, o‘n bir shogirdga buni xabar qildilar. Bu ilk xabarchilar orasida Magdalalik Maryam, Yoanna va Yoqubning onasi Maryam ham bor edi.
24:11−12 Shogirdlar ularning so‘zlariga ishonishmadi. Bu shunchaki uydirma bo‘lsa kerak. Aqlga sig‘maydi! Tasavvur qilib bo‘lmaydi! Butrus shaxsan qabr oldiga yugurguncha, ular shunday o‘ylashardi. U yerda faqat kafan matolarini ko‘rdi. Bu matolar bilan jasad mahkam o‘ralgan edi.
Ular yechilganmi yoki tana shaklini saqlab qolganmi, bizga aytilmagan, ammo biz ishonch bilan ikkinchisini tasdiqlashimiz mumkin. Chamasi, Rabbimiz dafn matolarini xuddi pilla kabi qoldirib, ularni tark eta olgan. Kafan matolarining qolgani jasad o‘g‘irlanmaganini ko‘rsatadi: o‘g‘rilarning ularni yechishga vaqti bo‘lmasdi. Butrus bu sirning yechimini topishga urinib, uyiga qaytdi. Bularning barchasi nimani anglatardi?
B. Emmaus yo‘li (24:13−35)
24:13 Emmausga ketayotgan ikki shogirddan birining ismi Kleopa edi, ikkinchisining kimligini bilmaymiz. Bu uning xotini bo‘lishi mumkin. Bir rivoyatga ko‘ra, bu Luqoning o‘zi bo‘lgan. Biz faqat ishonch bilan aytishimiz mumkinki, bu dastlabki o‘n bir shogirddan biri emas edi (33-oyatga qarang). Har holda, Quddusdan Emmausga o‘n ikki kilometrcha yo‘l bosib qaytayotganda, ikkalasi ham Rabbimizning o‘limi va dafn etilishi haqida qayg‘urib suhbatlashardi.
24:14−18 Ular ketayotganda, notanish bir kishi ularga hamroh bo‘ldi; bu tirilgan Rabbimiz edi, lekin ular Uni tanimadilar. U ulardan nima haqda suhbatlashayotganlarini so‘radi. Avvaliga ular to‘xtab qolishdi - bu chuqur qayg‘uning belgisi edi. Keyin Kleopa Quddusga kelgan bu odam so‘nggi kunlarda sodir bo‘lgan voqealardan bexabar ekanidan ajablanganini bildirdi.
24:19−24 Iso suhbatni davom ettirib, "Qanday voqealar?" deb so‘radi. Javoblarida ular avval Isoni maqtab, so‘ng Uning hukm qilinishi va xochga mixlanishi haqida so‘zlab berdilar. Ular umidlari puchga chiqqanini, so‘ng Uning jasadi qabrda yo‘qligi haqidagi xabarni aytishdi. Bundan tashqari, farishtalar ayollarga U tirik ekanini aytishgan ekan.
24:25−27 Shunda Iso ularni Masih uchun Eski Ahd payg‘ambarlari bashorat qilgan yo‘l aynan shu ekanligini tushunmaganliklari uchun muloyimlik bilan koyidi. Avval U azob chekishi, keyin esa ulug‘lanishi kerak edi. Ibtido kitobidan boshlab, barcha payg‘ambarlar kitoblari orqali davom etib, Rabbimiz Muqaddas Kitobning hamma joyida Masih haqida aytilgan barcha narsalarni tushuntirdi. Bu ajoyib Muqaddas Kitob darsi edi va biz ham o‘sha paytda U bilan birga bo‘lishni qanchalar istardik! Biroq bizda ham xuddi o‘sha Eski Ahd bor va Muqaddas Ruh bizga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadi, toki biz ham butun Muqaddas Kitobda U haqda aytilgan hamma narsani bilib olaylik.
24:28−29 Endi ular o‘z uylariga yaqinlashdilar. Hamrohlarini tunab qolishga taklif qilishdi. Avvaliga U yo‘lida davom etmoqchi bo‘lgandek ko‘rinardi; U ichkariga kirishga shoshilmadi. Ammo ular Uni qolishga undadilar - va buning evaziga qanday ulkan mukofot oldilar!
24:30−31 Ular kechki ovqatga o‘tirishganda, Mehmon xo‘jayinning o‘rnini egalladi.
"Oddiy taom sirli marosimga aylandi, uy esa Xudoning uyiga aylandi. Masih qayerga kirsa, ana shunday qiladi. Uni qabul qilganlar yaxshi qabul qilinadi. Ikki kishi Unga o‘z uyini ochdi, endi esa U ularning ko‘zlarini ochmoqda." (Injil jamiyatining kundalik qaydlari)
U nonni sindirib, ularga uzatganda, ular Uni darhol tanidilar. Ehtimol, ular Uning kaftlaridagi mix izlarini ko‘rganlardir?
Biz faqat ularning ko‘zlari mo‘jizaviy tarzda ochilib, Uni tanib olganlarini bilamiz, xolos. Bu voqea sodir bo‘lishi bilanoq, U ularning ko‘zidan g‘oyib bo‘ldi.
24:32 So‘ngra ular kun bo‘yi qilgan safarlarini esladilar. U ular bilan gaplashib, Muqaddas Bitiklarni tushuntirganda, yuraklari yonib turgani ajablanarli emas edi. Ularning Ustozi va Hamrohi tirilgan Rabbimiz Iso Masih edi.
24:33 Ular Emmausda tunash o‘rniga, zudlik bilan Quddusga qaytib bordilar va u yerda o‘n bir havoriy hamda ular bilan birga to‘plangan boshqalarni topdilar. "O‘n bir" bu yerda umumlashtiruvchi atama bo‘lib, Yahudosiz shogirdlarning dastlabki guruhini bildiradi. Aslida, Yuhannodan (20:24) bilganimizdek, o‘n bir kishining hammasi ham hozir bo‘lmagan; bu atama umumiy ma’noda ishlatilgan.
24:34 Emmauslik shogirdlar o‘zlarining quvonchli xabarlarini aytishga ulgurmay, Quddusdagi shogirdlar ularga: "Rabbimiz haqiqatan ham tirildi va Simun Butrusga zohir bo‘ldi!" deb hayajon bilan e’lon qilishdi.
24:35 Shunda Emmausdan kelgan ikki kishi: "Ha, biz ham buni bilamiz, chunki U biz bilan birga yo‘l yurib, uyimizga kirdi va nonni sindirganda O‘zini bizga tanitti," deb aytish navbati keldi.
D. Iso o‘n bir havoriysiga ko‘rindi (24:36−43)
24:36−41 Tirilgan Rabbimiz Isoning tanasi haqiqiy, jismoniy, go‘sht va suyaklardan iborat tana edi. Bu yaqinda dafn etilgan o‘sha tana edi, biroq u shunday o‘zgargan ediki, endi o‘lim uning ustidan hukmron emas edi. Iso O‘zining ulug‘vor tanasi bilan eshiklar yopiq bo‘lsa ham xonaga kira olardi (Yuhanno 20:19).
O‘sha birinchi yakshanba kechqurunida U xuddi shunday qildi. Uning: "Sizlarga tinchlik bo‘lsin," degan so‘zlarini eshitib, shogirdlar Unga qarab, Uni ko‘rib qoldilar. Ular arvohni ko‘rayapmiz, deb vahimaga tushdilar. Faqat U ularga qo‘l va oyoqlaridagi azob-uqubat izlarini ko‘rsatgandan keyingina ular tushuna boshladilar. Hatto shunda ham bu voqea ishonish uchun juda ajoyib tuyuldi.
24:42−43 Shunda U chindan ham Iso ekanligini ko‘rsatish uchun ularga berilgan pishirilgan baliq va asal mumidan yedi.
E. Ochilgan onglar (24:44−49)
24:44−47 Bu oyatlar Xaloskorning tirilishi va ko‘tarilishi orasidagi ta’limotlarining umumiy mazmuni bo‘lishi mumkin. U O‘zining tirilishi U ilgari ularga aytgan so‘zlarining amalga oshishi ekanligini tushuntirdi. Axir U Eski Ahdda O‘zi haqidagi barcha bashoratlar amalga oshishi kerakligi haqida ularni ogohlantirmaganmidi? Musoning qonuni, payg‘ambarlar va zaburlar - Eski Ahdning uch asosiy qismi edi. Bular birgalikda butun Eski Ahdni anglatardi. Xo‘sh, Eski Ahddagi Masih haqidagi asosiy bashoratlar nimalardan iborat edi? Ular quyidagilarga ishora qilardi:
1. U azob chekishi kerak (Zabur 21:1−21; Ishayo 53:1−9).
2. U uchinchi kuni o‘liklar orasidan tirilishi kerak (Zabur 15:10; Yunus 1:17; Xo‘sheya 6:2).
3. Uning nomi bilan tavba va gunohlarning kechirilishi haqida Quddusdan boshlab barcha xalqlarga va’z qilinishi kerak. Iso ularning ongini butun Muqaddas Bitiklarni tushunishga ochdi. Aslida, bu bob barcha ochilgan narsalarga to‘la: ochiq qabr (12-oyat), ochiq uy (29-oyat), ochilgan ko‘zlar (31-oyat), ochilgan Bitiklar (32-oyat), ochilgan og‘izlar (35-oyat), ochilgan onglar (45-oyat) va ochilgan osmon (51-oyat).
24:48−49 Shogirdlar tirilishning guvohlari edilar. Endi ular bu ulug‘vor xabarning jarchilari sifatida oldinga yurishlari kerak edi. Ammo avval ular Otaning va’dasini, ya’ni Hosil bayramida Muqaddas Ruhning kelishini kutishlari lozim edi. Shunda ular tirilgan Masih haqida guvohlik berish uchun ilohiy kuch bilan qurollanishlari kerak edi. Muqaddas Ruh Ota tomonidan Eski Ahdning Ishayo 44:3; Hizqiyol 36:27; Yo‘el 2:28 kabi joylarida va’da qilingan edi.
F. Inson O‘g‘lining ko‘tarilishi (24:50−53)
24:50−51 Masihning osmonga ko‘tarilishi Uning tirilganidan qirq kun o‘tgach yuz berdi. U shogirdlarini Zaytun tog‘ining sharqiy yon bag‘rida joylashgan Baytaniyagacha olib bordi va qo‘llarini ko‘tarib, ularga baraka tiladi. Ularga baraka tilab turganda, U osmonga ko‘tarildi.
24:52−53 Ular Unga sajda qilishdi, so‘ngra buyuk quvonch bilan Quddusga qaytib kelishdi. Keyingi o‘n kun davomida ular vaqtlarining ko‘p qismini ma’badda Xudoni madh etib va olqishlab o‘tkazishdi.
Luqo injili ma’baddagi taqvodor mo‘minlarning uzoq kutilgan Masih haqida ibodat qilishlari bilan boshlangan edi. Xuddi shu tarzda, u taqvodor mo‘minlarning ma’badda bo‘lib, ibodatning ijobati va mukammal najot uchun Xudoni madh etib, olqishlashlari bilan yakunlanadi. Renanning dunyodagi eng go‘zal kitob deb atagan asarning tengsiz yuksalishi mana shunda. Omin.