Luqo Muqaddas xushxabar: 11 Bob

J. Shogirdlarning ibodati (11:1−4)

10 va 11-boblar orasida Yuhanno bayonida (9:1-10:21) tasvirlangan voqealar mavjud.

11:1 Bu Luqoning Rabbimizning ibodat hayoti haqidagi yana bir tez-tez uchraydigan ko‘rsatmalaridan biridir. Bu Luqoning Masihni Inson O‘g‘li sifatida, doimo Xudoga, O‘z Otasiga bog‘liq holda tasvirlash maqsadiga mos keladi. Shogirdlar ibodat Isoning hayotidagi haqiqiy va hayotiy kuch ekanini his qilishardi. Uning ibodatini eshitganlarida, ularda ham shunday ibodat qilish istagi paydo bo‘lardi. Shuning uchun shogirdlaridan biri Rabbidan ularga ibodat qilishni o‘rgatishini so‘radi. U: "Bizga qanday ibodat qilishni o‘rgat" demadi, balki: "Bizga ibodat qilishni o‘rgat," dedi. Har holda, bu iltimos, albatta, ham amalni, ham usulni o‘z ichiga oladi.

11:2 Xuddi shu paytda Iso Rabbimiz ularga bergan ibodat namunasi Matto Xushxabaridagi Rabboniy ibodat deb ataladigan ibodatdan biroz farq qiladi. Bu farqlar maqsadli va ma’noli. Ularning hech biri tasodifiy emas.

Avvalo, Rabbimiz shogirdlariga Xudoga "Otamiz" deya murojaat qilishni o‘rgatdi.

Bunday yaqin oilaviy munosabatlar Eski Ahd imonlilariga ma’lum emas edi. Bu shunchaki shuni anglatadiki, bundan buyon imonlilar Xudo bilan mehribon Samoviy Ota sifatida gaplashishlari kerak. Bundan tashqari, Xudoning ismi muqaddas bo‘lishini so‘rab ibodat qilishni o‘rganganmiz. Bunda mo‘minning qalbi Xudoga hurmat, ulug‘lash va ibodat qilishga intilishi ifodalangan.

"Sening Shohliging kelsin" deb so‘rab, biz Xudo dushman kuchlarni yengib, Masih shaxsan yer yuzida hukmronlik qiladigan, Uning irodasi yeru osmonda amalga oshadigan kunning tezroq kelishini so‘raymiz.

11:3 Xudoning Shohligi va Uning adolatini birinchi o‘ringa qo‘yib, ibodat qilayotgan kishi o‘z ehtiyojlari va istaklari haqida aytishni o‘rganadi. Bu yerda ham jismoniy, ham ruhiy oziq-ovqatga bo‘lgan doimiy ehtiyoj aks etgan. Biz har kuni Unga bog‘liq bo‘lib yashashimiz va Uni barcha ne’matlarning manbai deb bilishimiz kerak.

11:4 So‘ngra biz boshqalarga nisbatan kechirimlilik ruhini namoyon etganimiz uchun, gunohlarimizni kechirishini so‘rab ibodat qilamiz. Bu, albatta, gunoh uchun jazodan kechishga taalluqli emas. Bunday kechirish Masihning Golgofadagi mukammal qurbonligiga asoslanadi va faqat imon orqali qabul qilinadi. Bu yerda biz ota-onalik yoki hukmdorlik kechirimini nazarda tutyapmiz. Agar biz boshqalarni kechirgan bo‘lsak, Xudo biz bilan xuddi farzandlari bilan muomala qilgandek munosabatda bo‘ladi. Agar U qalblarimizda sovuqlik va kechirimsizlik ruhini topsa, biz itoat etib, U bilan muloqotga qaytmagunimizcha, U bizni tarbiyalaydi. Bunday kechirimlilik Xudo bilan bo‘lgan munosabatlarga emas, balki muloqotga bog‘liq.

"Bizni vasvasaga duchor qilma" degan iltijo ba’zilar uchun qiyinchilik tug‘diradi. Bilamizki, Xudo hech kimni gunohga boshlamaydi.

Biroq U hayotimizda bizning foydamizga mo‘ljallangan qiyinchiliklar va sinovlarni boshdan kechirishimizga yo‘l qo‘yadi. Bu yerda, shubhasiz, biz doimo hushyor bo‘lishimiz kerakligi ta’kidlanmoqda, chunki adashib, gunohga botishga moyilmiz. Garchi o‘zimiz xohlasak ham, Rabbimizdan gunoh qilishdan saqlashini so‘rashimiz kerak. Gunoh qilish imkoniyati va gunoh ishlarni qilish istagi hech qachon bir-biriga to‘g‘ri kelmasligi uchun ibodat qilishimiz lozim. Bu ibodat vasvasalarga qarshi tura olish qobiliyatimizga ishonmasligimizni ifodalaydi. Duo bizni yovuzdan qutqarishni so‘rash bilan yakunlanadi. (Luqo "Otamiz" ibodatining eng qisqa variantini keltiradi; ehtimol, u so‘zma-so‘z keltirilmagan.)

Z. Ibodat haqida ikki masal (11:5−13)

11:5−8 Ibodat mavzusini davom ettirib, Rabbimiz Xudo O‘z farzandlarining iltijolarini eshitishni va ularga javob berishni xohlashini ko‘rsatish uchun bir misol keltirdi. Bu hikoyada yarim tunda mehmon kelgan odam haqida so‘z boradi. Afsuski, uning qo‘lida yetarli ovqat yo‘q edi. Shuning uchun u qo‘shnisinikiga borib, eshigini taqillatdi va undan uchta non so‘radi. Dastlab qo‘shnisi uyqusi buzilganidan xafa bo‘lib, o‘rnidan turishni istamadi. Biroq xavotirga tushgan mezbon uzoq taqillatishi va baland ovozda chaqirishini eshitib, oxir-oqibat o‘rnidan turdi va unga so‘raganini berdi.

Bu misolni qo‘llashda ba’zi noto‘g‘ri xulosalarga kelmaslik uchun ehtiyot bo‘lishimiz kerak. Bu misol Xudoning iltijolarimizdan xafa bo‘lishini anglatmaydi. Bundan ibodatlarimizga javob olishning yagona yo‘li qat’iyat ekanligini xulosa qilish ham noto‘g‘ri.

Bu parcha shuni o‘rgatadiki, agar inson do‘stiga uning qat’iyati tufayli yordam berishga tayyor bo‘lsa, Xudo O‘z farzandlarining nidosini eshitishni undan-da ko‘proq xohlaydi.

11:9 Bu yerda ibodat hayotimizda charchamasligimiz yoki umidsizlikka tushmasligimiz haqida ko‘rsatma berilgan. "So‘rashda davom eting... izlashda davom eting... taqillatishda davom eting..." (Yunon tilida hozirgi zamon buyruq maylidagi fe’l davom etayotgan harakatni ifodalaydi.) Ba’zida Xudo birinchi so‘rovimizdan so‘ng ibodatlarimizga javob beradi.

Ammo shunday holatlar bo‘ladiki, U faqat uzoq so‘rovlardan keyingina javob beradi. Xudo duolarni ijobat qiladi:

Ba’zan qalblarimiz zaif bo‘lganda,

U aynan o‘sha ne’matlarni beradi,

Mo‘minlar muhtoj bo‘lgan;

Ammo ko‘pincha imonimiz o‘rganishi kerak

Jiddiyroq saboqni

Va Xudoning jim turishiga ishonishni,

U hech narsa aytmayotgan paytda;

U, ismi Muhabbat bo‘lgan Zot,

Eng yaxshi narsalarni yuboradi.

Yulduzlar so‘nishi mumkin,

Tosh devorlar qulab tushishi mumkin,

Ammo Xudo sodiqdir;

Uning va’dalari ishonchlidir.

(U bizning kuchimizdir. - M.G.P.)

Bu masal aniq o‘rgatadiki, qat’iyat darajasi ortib boradi - so‘rang, izlang, taqillating.

11:10 Bu oyat shuni o‘rgatadiki, har bir so‘rovchi oladi, izlovchi topadi va har bir taqillatuvchiga eshik ochiladi. Bu yerda bizga ibodat qilganimizda, Xudo doimo so‘ragan narsani yoki hatto undan yaxshiroq narsani berishiga va’da berilgan. "Yo‘q" degan javobning ma’nosi: U bizning so‘rovimiz biz uchun eng yaxshisi emasligini biladi; bunday holda Uning rad etishi bizning so‘rovimizdan afzalroqdir.

11:11−12 Bu yerda Xudo hech qachon non so‘raganimizda tosh berib aldamasligi haqida gap ketmoqda. O‘sha davrlarda non toshga o‘xshash dumaloq yassi shaklda tayyorlangan. Xudo hech qachon bizdan ovqat so‘raganimizda yeb bo‘lmaydigan narsani berib, ustimizdan kulmaydi. Agar baliq so‘rasak, U bizga ilon bermaydi, ya’ni bizni halok qiladigan narsani bermaydi. Va agar tuxum so‘rasak, U bizga chayon, ya’ni og‘riq keltiradigan narsani bermaydi.

11:13 Yerdagi ota yomon sovg‘alar bermaydi; u gunohkor tabiatga ega bo‘lsa-da, farzandlariga yaxshi in’omlar berishni biladi. Ayniqsa, Samoviy Otamiz O‘zidan so‘raganlarga Muqaddas Ruhni ato etadi. J.G.Bellett shunday deydi: "Diqqatga sazovorki, U bizning eng katta ehtiyojimiz deb belgilagan va bizga berishni eng ko‘p istagan in’om - bu Muqaddas Ruhdir". Iso bu so‘zlarni aytganida, Muqaddas Ruh hali berilmagan edi (Yuhanno 7:39). Biz hozir Muqaddas Ruh bizga doimiy mavjud Shaxs sifatida berilishini so‘rab ibodat qilmasligimiz kerak, chunki U bizning imonga kelishimiz paytida keladi va bizda yashaydi (Rimliklar 8:9; Efesliklar 1:13-14).

Albatta, Muqaddas Ruh haqida boshqacha tarzda ibodat qilish ham o‘rinli va zarur bo‘ladi. Biz Muqaddas Ruhdan ta’lim olishimiz, Ruh boshchiligida yurishimiz va Masih yo‘lidagi barcha xizmatimizda Uning qudrati bizga yog‘ilishi uchun ibodat qilishimiz kerak. Ehtimol, Iso shogirdlariga Muqaddas Ruhni so‘rashni o‘rgatganida, U oldingi boblarda o‘rgatgan shogirdlik hayotini yashashga imkon beradigan Muqaddas Ruhning qudratiga ishora qilgandir. O‘sha paytga kelib ular shogirdlik sinovlarini o‘z kuchlari bilan yenga olmasliklarini tushunib yetgan bo‘lsalar kerak.

Darhaqiqat, shunday. Muqaddas Ruh insonga masihiycha hayot kechirish qobiliyatini beruvchi kuchdir. Shunday ekan, Iso Xudoni so‘rayotganlarga bunday kuchni berishga ishtiyoqmand ekanini ko‘rsatmoqda.

Yunoncha asl nusxadagi 13-oyatda "Muqaddas Ruh" so‘zlaridan oldin aniq artikl qo‘yilmagan. Professor X.B.Svitning ta’kidlashicha, bunday artikl mavjud bo‘lganda, u Shaxsning o‘ziga ishora qiladi, artikl yo‘q bo‘lganda esa, bu Uning in’omlari va bizdagi ta’siriga ishora qiladi. Demak, ushbu parchada ibodat Muqaddas Ruhning shaxsiyati haqida emas, balki Uning hayotimizdagi xizmati haqidadir. Bu Matto 7:11 dagi parallel o‘rinda yanada aniqroq ko‘rinadi: "Osmondagi Otangiz Undan so‘rayotganlarga yaxshi narsalarni beradi".

I. Iso tanqidchilariga javob beradi (11:14−26)

11:14−16 Iso soqov jinni haydab, odamlar orasida to‘polon ko‘tardi. Ba’zilar hayratda qolgan bo‘lsa, boshqalari Rabbiyga ochiqdan-ochiq qarshi chiqishdi. Qarshilik ikki asosiy shaklda namoyon bo‘ldi. Ba’zilar Uni jinlar hukmdori Baalzabul kuchi bilan jinlarni quvayotganlikda aybladilar.

Boshqalar esa Undan osmondan mo‘jiza ko‘rsatishni talab qildilar; ehtimol, shu bilan Unga qo‘yilgan ayblovni bekor qilish mumkin, deb o‘ylaganlar.

11:17−18 Unga Baalzabul joylashgani uchun jinlarni quvgan, degan ayblovga 17−26-oyatlarda javob berilgan. Belgi haqidagi iltimosga 29-oyatda javob berilgan. Avvalo, Rabbimiz Iso ularga o‘z-o‘zidan bo‘lingan har qanday shohlik vayron bo‘lishini va o‘z-o‘zidan bo‘lingan uy qulab tushishini eslatdi. Agar U shaytonning jinlarni haydash quroli bo‘lsa, shayton o‘z qo‘l ostidagilarga qarshi kurashayotgan bo‘ladi. Shaytonning shu yo‘l bilan o‘ziga qarshi chiqib, o‘z maqsadlariga to‘sqinlik qilishi haqida o‘ylashning o‘zi kulgili.

11:19 So‘ngra Rabbimiz tanqidchilariga ularning vatandoshlari ham yovuz ruhlarni quvayotganini eslatdi. Agar U buni shaytonning kuchi bilan qilayotgan bo‘lsa, ular ham xuddi shu kuch bilan qilishlari kerak, degan xulosa kelib chiqadi. Yahudiylar, albatta, buni hech qachon tan olmasdilar. Shunday bo‘lsa-da, ular bu dalillarning kuchini qanday inkor eta olardi? Jinlarni haydash qudrati yo Xudodan, yo shaytondandir. Yo unisi, yo bunisi; ikkalasi bir vaqtda bo‘lishi mumkin emas. Agar Iso shaytonning kuchi bilan ish qilayotgan bo‘lsa, jinlarni haydayotgan yahudiylar ham xuddi shu kuchga tayanishgan bo‘ladi. Uni qoralash ularni ham qoralashni anglatardi.

11:20 Haqiqiy tushuntirish shunday: Iso Xudoning barmog‘i bilan jinlarni haydardi. U "Xudoning barmog‘i" deganida nimani nazarda tutgan? Matto 12:28 da shunday deyilgan: "Agar Men Xudoning Ruhi bilan jinlarni haydasam, Xudoning Shohligi sizlarga yetib kelgan bo‘ladi". Bundan Xudoning barmog‘i Xudoning Ruhi bilan bir xil ekanini xulosa qilish mumkin. Isoning Xudoning Ruhi bilan jinlarni quvishi, Xudoning Shohligi bu avlodga yetib kelganidan dalolat berardi. Shohlik Shohning O‘zi timsolida keldi. Rabbimiz Isoning ularning orasida bo‘lib, bunday mo‘jizalarni amalga oshirishi, tarix sahnasida Xudo tomonidan moy surtib tayinlangan Hukmdor paydo bo‘lganining qat’iy isboti edi.

11:21−22 Shu paytgacha shayton "qurollangan kuchli odam" bo‘lib, o‘z mulki ustidan so‘zsiz hukmronlik qilgan. Jin urgan odamlar unga mahkam bog‘langan bo‘lib, hech kim uning hokimiyatiga qarshi chiqolmasdi. Uning mulki xavfsiz edi, ya’ni uning hokimiyatiga qarshi turadigan hech kimning kuchi yo‘q edi. Rabbimiz Iso esa shaytondan kuchliroq bo‘lib, unga hujum qildi, uni yengdi, barcha qurol-aslahalarini tortib olib, o‘ljasini taqsimlab oldi.

Isoning tanqidchilari ham Uning yovuz ruhlarni quvib chiqarganini inkor etishmagan. Bu faqat Shayton mag‘lub bo‘lib, uning qurbonlari ozod etilganini anglatishi mumkin edi. Ushbu oyatlarning mohiyati shunda.

11:23 So‘ngra Iso qo‘shimcha qildiki, kim U bilan birga bo‘lmasa, Unga qarshi bo‘ladi va kim U bilan birga yig‘masa, sochib yuboradi. Kimdir shunday degan: "Inson yo yo‘lda, yo yo‘ldan tashqarida bo‘ladi". Biz allaqachon ushbu oyat va 9:50 orasidagi zohiriy qarama-qarshilik haqida aytib o‘tganmiz. Agar masala Masihning shaxsi va ishi haqida bo‘lsa, betaraflik mumkin emas. Masih tarafdori bo‘lmagan kishi Unga qarshi bo‘ladi. Ammo agar gap masihiylar xizmati haqida ketayotgan bo‘lsa, Masihning xizmatchilariga qarshi bo‘lmagan odamlar ularning tarafida bo‘ladi. Birinchi oyatda - najot masalasi; ikkinchisida - xizmat masalasi.

11:24−26 Parvardigor suhbat mavzusini O‘z tanqidchilariga yo‘naltirayotganga o‘xshaydi. Ular Uni jin chalgan deb aybladilar. U esa Isroil xalqini vaqtincha jin chalishdan xalos bo‘lgan kishiga o‘xshatadi. Bu haqiqatan ham ularning tarixida sodir bo‘lgan. Asirlikka tushishidan oldin Isroil xalqi butparastlik jiniga chalingan edi.

Biroq asirlik yahudiylarni bu yovuz ruhdan xalos etdi va o‘shandan beri ular hech qachon butparastlikka berilmadilar. Ular uylarini supurilgan va tartibga keltirilgan holda topdilar, ammo Rabbimiz Isoni unga egalik qilish uchun taklif qilishdan bosh tortdilar. Shu bois, U bashorat qildiki, kelgusida yovuz ruh o‘zidan ham yovuzroq yettita ruhni ergashtirib kelib, uyga kiradi va u yerda yashaydi. Bu yahudiy millati buyuk azob-uqubat davrida qabul qiladigan dahshatli butparastlik shaklini ko‘rsatadi; ular dajjolni Xudo deb tan olishadi (Yuhanno 5:43), va bu gunoh uchun jazo xalq hech qachon boshdan kechirmaganidan ham og‘irroq bo‘ladi.

Garchi bu misol asosan Isroil xalqi tarixiga taalluqli bo‘lsa-da, u shunchaki tavba qilish yoki inson hayotini o‘zgartirishning o‘zi yetarli emasligini ham ko‘rsatadi. Yangi sahifa ochishning o‘zi kifoya qilmaydi. Rabbimiz Iso Masihni qalbimizga va hayotimizga qabul qilishimiz lozim. Aks holda, inson avvalgidan ham yomonroq gunoh shakllariga duchor bo‘lishi mumkin.

K. Maryamdan ham baxtliroq (11:27−28)

To‘planganlar orasidan bir ayol chiqib, Isoni maqtab: "Seni ko‘targan qorin va emizgan ko‘kraklar qanchalik baxtli!" dedi. Rabbimizning javobi g‘oyat muhim. U onasi Maryamning muborak ekanini inkor etmadi, biroq bundan-da muhimroq narsa borligini aytdi: Xudoning So‘zini eshitish va unga amal qilish yanada muhimroqdir. Boshqacha aytganda, Maryam Masihning onasi bo‘lgani uchun emas, balki Masihga ishonib, unga ergashgani uchun yanada baxtliroqdir. Jismoniy aloqalar ruhiy aloqalarchalik muhim emas. Bu Maryamni sig‘inish obyektiga aylantirmoqchi bo‘lganlarga yetarli javob bo‘lishi kerak.

L. Yunus payg‘ambar alomati (11:29−32)

11:29 16-oyatda aytilishicha, ba’zilar Rabbimiz Isoni sinab, Undan osmondan alomat so‘rashgan edi. Endi U bu iltimosga javob berib, bu yovuz avloddan ekanligini aytadi. Uning so‘zlari birinchi navbatda o‘sha davrda yashagan yahudiylar avlodiga qaratilgan edi. Xudoning O‘g‘li ularni O‘z huzuri bilan sharafladi. Ular Uning so‘zlarini eshitdilar va mo‘jizalarining guvohi bo‘ldilar. Biroq bu ularga yetarli emas edi. Endi ular, osmonda ulkan, g‘ayritabiiy bir alomat ko‘rsak, Unga ishonardik, deb aytishmoqda edi. Rabbimizning javobi shunday bo‘ldiki, ularga Yunus payg‘ambarning alomatidan boshqa hech qanday alomat berilmaydi.

11:30 U O‘zining o‘likdan tirilishiga ishora qilayotgan edi. Yunus uch kecha-yu kunduz baliq qornida bo‘lib, dengiz qa’ridan qutqarilgani kabi, Rabbimiz Iso ham qabrda uch kecha-yu kunduz qolib, tiriladi. Boshqacha aytganda, Rabbimiz Isoning yerlik xizmatidagi so‘nggi va yakunlovchi mo‘jizasi Uning tirilishi bo‘ladi. Yunus Nineviya aholisi uchun alomat bo‘lgan edi. U o‘sha majusiylar shahriga va’z qilgani borganda, majoziy ma’noda o‘likdan tirilgan odam kabi borgan edi.

11:31−32 Janubdagi malika, butparast Sava malikasi Sulaymonning donishmandligini tinglash uchun uzoq masofani bosib o‘tdi. U birorta mo‘jiza ko‘rmadi. Agar u Rabbimizning zamonida yashash imtiyoziga ega bo‘lganida, Uni qanday g‘ayrat bilan qabul qilgan bo‘lardi! Shu bois u Rabbimiz Isoning g‘ayritabiiy ishlarini ko‘rish imtiyoziga ega bo‘lib, Uni rad etgan bu yovuz odamlar ustidan hukm chiqaradi. Yunusdan ham, Sulaymondan ham ulug‘roq zot insoniyat tarixiga kirib keldi. Naynavo aholisi Yunusning va’zidan tavba qilgan bo‘lsa, isroilliklar Yunusdan ulug‘roq Zotning va’zidan tavba qilishni rad etishdi.

Bugungi kunda imonsizlar Yunus haqidagi hikoyani yahudiy afsonasi deb masxara qilmoqdalar. Iso Yunusni, xuddi Sulaymon kabi, haqiqiy tarixiy shaxs sifatida tilga olgan. Mo‘jiza ko‘rsam ishonaman, degan odamlar yanglishadi. Imon sezgi a’zolarining isbotiga emas, balki Xudoning tirik Kalomiga asoslanadi.

Agar inson Xudoning Kalomiga ishonmasa, hatto birov o‘likdan tirilsa ham ishonmaydi. Mo‘jiza talab qilish Xudoga ma’qul emas. Bu imon emas, balki ko‘rish istagi. Imonsizlik: "Ko‘rsating, keyin ishonaman," deydi. Xudo esa: "Ishoning, so‘ngra ko‘rasiz," deydi.

M. Yoqilgan chiroq haqidagi masal (11:33−36)

11:33 Bir qarashda bu va oldingi oyatlar o‘rtasida bog‘liqlik yo‘qdek tuyuladi. Ammo sinchiklab o‘rganilganda, juda muhim aloqani topamiz. Iso tinglovchilariga hech kim chiroqni yoqib, uni yashirin joyga yoki idish ostiga qo‘ymasligini eslatdi. Uni chiroqpoyaga qo‘yadi, shunda u ko‘rinadi va kirgan hamma odamlarga yorug‘lik beradi.

Buning ma’nosi shuki: Chiroqni yoqqan Zot - Xudodir. Rabbimiz Iso Masihning shaxsi va ishlari orqali U dunyoga nur taratdi. Kimda-kim bu Nurni ko‘rmasa, bu Xudoning aybi emas. 8-bobda Iso shogirdlariga yuklangan mas’uliyat haqida, ya’ni imonni yashirmasdan, uni tarqatish haqida gapirgan edi. Bu yerda, 11:33-oyatda, U ochko‘zlik va sharmanda bo‘lishdan qo‘rqish tufayli Undan mo‘jiza so‘rayotgan tanqidchilarning imonsizligini fosh qilmoqda.

11:34 Ularning nopok niyatlari natijasi imonsizlik edi. Jismoniy ma’noda ko‘z butun tanaga yorug‘lik beradi. Ko‘z sog‘lom bo‘lsa, inson yorug‘likni ko‘ra oladi. Ammo ko‘z kasal, ya’ni ko‘r bo‘lsa, yorug‘lik kira olmaydi. Ruhiy olamda ham shunday. Agar inson Iso Masihning Xudo ekanligini bilishga bo‘lgan istagida samimiy bo‘lsa, Xudo unga buni ayon qiladi. Agar uning niyati nopok bo‘lsa, o‘z ochko‘zligini saqlab qolishni istasa, boshqalar nima deyishidan qo‘rqishda davom etsa, u Najotkorning haqiqiy qadr-qimmatini ko‘ra olmaydi.

11:35 Iso murojaat qilgan odamlar o‘zlarini juda dono deb bilishardi. Ularda nur juda ko‘p deb o‘ylashardi. Ammo Iso ularga o‘zlaridagi yorug‘lik aslida zulmat ekanini e’tiborga olishni maslahat berdi.

Ular da’vo qilgan donishmandlik va o‘zlarining ustunligi ularni Unga yaqinlashtirmasdi.

11:36 Dunyo nuri bo‘lmish Isoga butun borlig‘ini ochib bergan pok niyatli inson ma’naviy yorug‘likka to‘ladi.

Chiroqning to‘g‘ridan-to‘g‘ri nuri ostida o‘tirgan odamning tanasi qanday yoritilsa, uning ichki dunyosi ham Masih tomonidan shunday yoritiladi.

N. Tashqi va ichki tozalik (11:37−41)

11:37−40 Iso bir farziyning tushlikka taklifini qabul qilganida, U mezbon kishini tushlikdan oldin qo‘lini yuvmagani bilan hayratda qoldirdi. Iso uning fikrlarini o‘qib, bunday ikkiyuzlamachilik va tashqi ko‘rinishga berilganlik uchun uni koyidi. Iso, kosaning tashqi tomoni emas, balki ichki tomoni toza bo‘lishi muhimligini eslatdi. Tashqi ko‘rinishdan farziylar taqvodor bo‘lib ko‘rinsalar-da, ichlarida tamagirlik va makkorlik bilan to‘lib-toshgan edilar. Tashqi tomonni yaratgan Xudo ichki tomonni ham yaratgan. U bizning ichki dunyomiz toza bo‘lishidan manfaatdordir.

"Inson yuzga qaraydi, Egamiz esa qalbga qaraydi" (1 Shohlar 16:7).

11:41 Rabbimiz farziylarning qanchalik ochko‘z va xudbin ekanligini bilardi, shuning uchun U bu mezbonga avval o‘zida bor narsalardan xayr-ehson qilishni buyurdi. Agar u yaqin kishisiga bo‘lgan muhabbatning ana shu eng muhim sinoviga bardosh bera olganida edi, uning hamma narsasi toza bo‘lgan bo‘lardi.

G. A. Ayensayd shunday sharh beradi:

"Qachonki Xudoning sevgisi qalbni shunchalik to‘ldiradiki, inson o‘z yaqinlarining ehtiyojlari haqida qayg‘uradigan bo‘lsa, ana shundagina bu tashqi qoida haqiqiy qadr-qimmatga ega bo‘ladi. Tinmay o‘zi uchun boylik to‘playdigan va atrofidagi kambag‘al hamda muhtoj odamlarga mutlaqo befarq bo‘lgan kishi, o‘zida Xudoning muhabbati yo‘qligini ko‘rsatadi". (Harry A. Ironside, Luqo Xushxabariga oid ma’ruzalar, 390-bet.)

Noma’lum muallif quyidagicha xulosa qiladi:

"39-52-oyatlarda yozilgan farziylar va qonunshunoslarga qarshi qat’iy so‘zlar farziyning uyida ovqatlanish paytida aytilgan edi (37-oyat). Biz "yaxshi did" deb ataydigan narsa ko‘pincha haqiqatga sodiqlik o‘rnini egallaydi; xo‘mrayish kerak bo‘lganda jilmayamiz va gapirish lozim bo‘lganda jim turamiz. Xudoga bo‘lgan sadoqatni buzgandan ko‘ra, ovqatni to‘xtatgan ma’qul".

O. Farziylarga tanbeh (11:42−44)

11:42 Farziylar tashqi ko‘rinishga e’tibor berardilar. Ular marosim qonunlarining eng mayda tafsilotlariga, masalan, kichik o‘simliklardan ushr berishga ham juda sinchkovlik bilan yondashardilar. Biroq ular Xudo va odamlar bilan munosabatlariga e’tibor berishmasdi. Ular kambag‘allarga zulm o‘tkazib, Xudoni sevmasdilar. Rabbimiz ularni yalpiz, ruta va boshqa sabzavotlardan ushr berganlari uchun koyimadi, balki mayda-chuyda ishlarni bajarishda haddan tashqari rasmiyatchilikka berilib, Xudoning hukmronligi va muhabbati kabi hayotning eng muhim vazifalarini e’tiborsiz qoldirmasliklarini uqtirdi. Ular ikkinchi darajali narsalarga urg‘u berib, asosiy narsani nazardan qochirardilar. Ular boshqalar ko‘rishi mumkin bo‘lgan narsalarda takomillashar, ammo faqat Xudo ko‘radigan narsalarga e’tiborsiz bo‘lardilar.

11:43 Ular o‘zlarini ko‘z-ko‘z qilishni, ibodatxonalarda yuqori o‘rinlarni egallashni va bozor maydonlarida iloji boricha ko‘proq e’tibor tortishni yaxshi ko‘rardilar. Ya’ni ular nafaqat tashqi ko‘rinishga berilganlikda, balki manmanlikda ham aybdor edilar.

11:44 Va nihoyat, Rabbimiz ularni yashirin qabrlarga o‘xshatdi. Muso qonuniga ko‘ra, qabrga tekkan har bir kishi yetti kun davomida harom hisoblangan (Sonlar 19:16), hatto u qabrligini bilmagan bo‘lsa ham. Farziylar tashqi ko‘rinishdan sadoqatli din rahnamolari bo‘lib ko‘rinardilar. Biroq ular o‘zlariga teginish odamlarni bulg‘ash xavfini tug‘dirishi haqida ogohlantiruvchi belgi taqishlari kerak edi. Ular axloqiy buzuqlik va ifloslik bilan to‘lib-toshgan, boshqalarga ikkiyuzlamachilik va manmanlik kasalini yuqtiradigan yashirin qabrlar edi.

P. Qonunshunoslarni fosh etish (11:45−52)

11:45 Qonunshunoslar Muso qonunini sharhlashda mutaxassis bo‘lgan ulamolar edi. Biroq ularning mahorati boshqalarga nima qilish kerakligini aytish bilan cheklangan edi. O‘zlari esa bunga amal qilmasdilar. Qonunshunoslardan biri Isoning so‘zlaridagi fosh qiluvchi ta’sirchanlikni sezib, Iso farziylarni tanqid qilish bilan birga qonunshunoslarni ham ranjitayotganini eslatdi.

11:46 Rabbimiz bundan foydalanib, qonunshunoslarning ba’zi gunohlarini ko‘rsatdi. Avvalo, ular odamlarni turli qonun yuklari bilan ezardilar, lekin bu yuklarni ko‘tarishga yordam beradigan hech narsa qilmasdilar. Kelli shunday ta’kidlaydi: "Ular o‘z mavqelarini saqlab turadigan odamlarga nisbatan nafrati bilan tanilgan edilar". (William Kelly, Luqo Xushxabarining sharhi, 199-bet.) Ularning ko‘p qoidalari odamlar tomonidan o‘rnatilgan bo‘lib, haqiqiy ahamiyatga ega bo‘lmagan masalalarga taalluqli edi.

11:47−48 Qonunshunoslar ikkiyuzlamachi qotillar edi. Ular o‘zlarini Xudoning payg‘ambarlariga hurmat ko‘rsatayotgandek tutardilar. Hatto Eski Ahd payg‘ambarlarining qabrlariga yodgorliklar o‘rnatishgacha bordilar. Shubhasiz, buni chuqur ehtiromning isboti deb hisoblashardi. Ammo Iso Masih boshqa narsani bilardi. Tashqi ko‘rinishda payg‘ambarlarni kaltaklagan yahudiy ajdodlaridan o‘zlarini chetga olsalar-da, amalda ularning izidan borishardi. Payg‘ambarlar uchun maqbaralar qurish bilan bir vaqtda Xudoning eng ulug‘ Payg‘ambari, Rabbning O‘zini o‘ldirishni rejalashtirmoqda edilar. Va ular Xudoning sodiq payg‘ambarlari va havoriylarini o‘ldirishda davom etadilar.

11:49 Bu oyatni Matto 23:34 bilan taqqoslaganda, Xudoning donoligi Isoning o‘zi ekanligini ko‘ramiz. Bu yerda U Xudoning donoligi aytgan so‘zlarni keltiradi: "Ularga payg‘ambarlar yuboraman".

Matto Injilida U buni Eski Ahddan yoki boshqa manbadan iqtibos sifatida keltirmaydi, balki shunchaki O‘z fikri sifatida bayon qiladi. (1Korinfliklar 1:30 ga ham qarang, u yerda Masih donolik sifatida tilga olinadi.) Iso Masih O‘z avlodiga payg‘ambarlar va havoriylar yuborishini va’da qildi, ular esa ularni o‘ldirib, quvg‘in qilishadi.

11:50−51 U VZda qayd etilgan eng birinchi voqeadan, ya’ni Qobildan tortib, oxirgi voqeagacha, ya’ni qurbongoh va ma’bad o‘rtasida o‘ldirilgan Zakariyogacha bo‘lgan barcha Xudoga guvohlik beruvchilarning qonini shu avloddan undiradi (2Par 24:21). "Paralipomenon"ning ikkinchi kitobi VT kitoblarining yahudiy tilidagi ro‘yxatidagi so‘nggi kitob edi. Shu sababli, Hazrati Iso, Hobil va Zakariyoni tilga olib, barcha azob - uqubatga duchor bo‘lganlarni ham qo‘shib qo‘ygan. U bu so‘zlarni aytar ekan, o‘sha paytda yashayotgan avlod O‘zini xochda osib o‘ldirishini, bundan oldingi Xudoning odamlariga qarshi barcha ta’qiblarini dahshatli yuksaklikka ko‘tarishini yaxshi bilardi. Xuddi shu sababga ko‘ra, ular Uni o‘ldiradilar, avvalgi vaqtlarda o‘ldirilganlarning qoni ularning ustiga tushadi.

11:52 Va nihoyat, Rabbimiz Iso qonunchilarni fosh qildi, chunki ular aql kalitini oldilar, ya’ni xalqdan Xudoning Kalomini tortib oldilar. Garchi ular zohiran Muqaddas Kitobga sodiq bo‘lishsa - da, Muqaddas Kitobda aytilganlarni qabul qilishdan qat’iyan bosh tortishardi. Ular Masihning oldiga boshqalarning kelishiga to‘sqinlik qilardilar. O‘zlari ham, boshqalar ham Uni qabul qilishlarini istamas edilar.

R. Kitob va farziylarning javobi (11:53−54)

Tavrotchilar va farziylar Xudoni bevosita ayblashdan g‘azablangan edilar. Ular Unga qattiq yopisha boshladilar va Uni so‘zda tutib olish uchun harakatlarini kuchaytirdilar. Uni ayblash va o‘limga mahkum etish uchun turli hiyla-nayranglar bilan Uning og‘zidan biror narsani tutib qolishga urinardilar. Bu bilan ular U ularning fe’l-atvorini qanchalik aniq o‘qiganini isbotlashardi, xolos.