Luqo Muqaddas xushxabar: 2 Bob

E. Inson O‘g‘lining tug‘ilishi (2:1−7)

2:1−3 Qaysar Avgustdan butun yurt bo‘ylab aholini ro‘yxatga olish to‘g‘risida farmon chiqdi. Bu ro‘yxat uning butun saltanatida o‘tkazilishi kerak edi. Ushbu ro‘yxat Kviriniy Suriyani boshqargan paytdagi birinchi ro‘yxat edi. Ko‘p yillar davomida Kviriniyga ishora tufayli Luqo Injilining aniqligi shubha ostiga olingan edi. Biroq so‘nggi arxeologik kashfiyotlar bu yozuvni tasdiqlaydi. O‘z nuqtai nazaridan, Qaysar Avgust yunon-rim dunyosi ustidan o‘z hukmronligini namoyish etayotgan edi. Ammo Ilohiy nuqtai nazardan, bu majusiy imperator Ilohiy rejaning rivojlanishida shunchaki qo‘g‘irchoq edi (Hikmatlar 21:1).

2:4−7 Avgustning farmoni Yusuf va Maryamni aynan kerakli vaqtda Baytlahmga olib keldi, chunki bashoratning amalga oshishi uchun Masih o‘sha yerda tug‘ilishi kerak edi (Mixo 5:2). Ular Jaliladan Baytlahmga yetib kelishganida, shahar odamga to‘lib-toshgan edi. Ular yashash uchun topgan yagona joy mehmonxonadagi oxur edi. Bu odamlarning o‘z Najotkorini qanday qabul qilishlariga ishora edi. Nosiralik er-xotin o‘sha yerda ekanida, Maryam to‘ng‘ich O‘g‘lini dunyoga keltirdi. Uni yo‘rgaklab, mehr bilan oxurga yotqizdi. Shunday qilib, ojiz chaqaloqning Shaxsiyatida va sasigan otxonaning qashshoqligida Xudo sayyoramizga tashrif buyurdi. Hayratlanarli! Darbi bu haqda go‘zal tarzda shunday degan:

"U yo‘lni oxurda boshlab, xochda tugatdi va yo‘l davomida boshini qo‘yadigan joyi bo‘lmadi." (J. N. Darbi, Muqaddas Kitob qisqacha tafsiri, III:293.)

F. Farishtalar va cho‘ponlar (2:8−20)

2:8 Bu noyob tug‘ilish haqidagi birinchi xabar Quddusdagi diniy rahbarlarga emas, balki Yahudiya qirlarida o‘z kundalik vazifalarini vijdonan bajarayotgan oddiy cho‘ponlarga yetkazildi. Jeyms S. Styuart ta’kidlaydi:

"Rabbimizning kelishi ulug‘vorligini birinchi bo‘lib oddiy mehnat bilan shug‘ullanuvchi oddiy odamlar ko‘rgani ma’noli emasmi? Bu shuni anglatadiki, birinchidan, vazifa o‘rni, u qanchalik oddiy bo‘lmasin, ko‘rish o‘rnidir. Ikkinchidan esa, aynan hayotda oddiy taqvodorlikni saqlab qolgan va bolalarcha qalbni yo‘qotmagan insonlar uchun Shohlik eshiklari ochiq turadi." (Styuart, Hayot va ta’limot, 24-bet.)

2:9−11 Egamizning farishtasi cho‘ponlar oldida paydo bo‘ldi va ularning atrofini yorqin nur yoritdi. Ular dahshatdan qotib qolganlari uchun farishta ularga taskin berib, xabarni yetkazdi. Bu barcha xalq uchun buyuk quvonch haqidagi xushxabar edi. Xuddi o‘sha kuni Baytlahm yaqinida Chaqaloq dunyoga keldi. Bu Go‘dak - Xaloskor, ya’ni Masih Rabbimizdir! Bu yerda bizga qisqacha ilohiyot taqdim etilgan. Eng avvalo, U Xaloskor, bu Uning ismi - Isoda ifodalangan. So‘ngra, U Masih, Xudoning Moy surtilgani, Isroilning Masihidir. Va nihoyat, U tanada zohir bo‘lgan Rabbimizdir.

2:12 Cho‘ponlar Uni qanday tanib olishadi? Farishta ularga ikki alomatni aytdi. Birinchisi, Chaqaloq yo‘rgaklangan bo‘ladi. Ular yo‘rgaklangan chaqaloqlarni ilgari ham ko‘rishgan. Ammo farishtalar hozirgina bu Go‘dakning Rabbimiz ekanini e’lon qilishdi. Hech kim hech qachon Rabbimizni yo‘rgaklangan go‘dak qiyofasida ko‘rmagan. Ikkinchi alomat shundan iborat ediki, U oxurda yotadi. Cho‘ponlarning bunday nomunosib joyda chaqaloqni ko‘rgani shubhali. Bu noloyiq joy hayot va shon-shuhrat Egasiga U dunyoga kelganida berilgan edi. Koinotning Yaratuvchisi va Sarvari insoniyat tarixiga harbiy g‘olib sifatida emas, balki go‘dak sifatida kirganini o‘ylaganimizda, boshimiz aylanadi. Shunday bo‘lsa-da, mujassamlashuv haqiqati aynan shundan iborat.

2:13−14 To‘satdan osmonning shu paytgacha cheklangan zavqi yorib chiqdi. Ko‘p sonli samoviy qo‘shin paydo bo‘lib, Xudoni ulug‘ladi. Hozir hamma joyda "Gloria in excelsis Deo" nomi bilan mashhur bo‘lgan bu maqtov ushbu Chaqaloqning tug‘ilishining to‘liq ma’nosini aks ettiradi. Uning hayoti va xizmati samoda Xudoga shon-sharaf, yerda esa tinchlik keltiradi, odamlarga marhamat ko‘rsatadi yoki, aniqrog‘i, Xudoning xohishi bo‘lgan odamlarga marhamat ko‘rsatadi. Xudoning xohishi bo‘lgan odamlar - bu gunohlariga tavba qilib, Iso Masihni Rabbimiz va Najotkorimiz deb qabul qilganlardir.

2:15−19 Farishtalar ketishi bilanoq, cho‘ponlar Baytlahmga shoshilishdi va Maryam bilan Yusufni hamda oxurda yotgan Isoni topishdi. Ular farishtaning zohir bo‘lishi haqida batafsil so‘zlab berishdi, bu esa molxonaga to‘planganlarni hayratga soldi. Maryam esa bo‘layotgan voqealarni chuqurroq tushunardi: u bu so‘zlarning barchasini yodida saqlar va ularni diqqat bilan qalbiga jo qilardi.

2:20 Cho‘ponlar eshitgan va ko‘rgan narsalaridan quvonchga to‘lib, Xudoga hamdu sano aytib, podalariga qaytishdi.

I. Isoning sunnat qilinishi va bag‘ishlanishi (2:21−24)

Ushbu parchada kamida uch xil marosim tasvirlangan:

1. Birinchisi - Isoning xatna qilinishi. Bu voqea Iso sakkiz kunlik bo‘lganida yuz berdi. Bu Xudo Ibrohim bilan tuzgan ahdning belgisi edi. Xuddi o‘sha kuni chaqaloqqa yahudiylar odatiga ko‘ra ism qo‘yildi. Farishta oldindan Maryam va Yusufga Uning ismini ISO deb atashni buyurgan edi.

   2. Ikkinchi marosim Maryamni poklash bilan bog‘liq edi. U Iso tug‘ilganidan qirq kun o‘tgach amalga oshirildi (Levilar 12:1-4 ga qarang). Odatda ota-onalar butunlay kuydiriladigan qurbonlik uchun qo‘zichoq, shuningdek, gunoh uchun qurbonlik sifatida yosh kaptar yoki kabutarni keltirishlari kerak edi. Ammo kambag‘al bo‘lganlari uchun ularga ikkita kaptar yoki ikkita kaptar bolasini keltirish ruxsat etilgan (Levilar 12:6-8). Maryamning qo‘zichoq emas, balki faqat ikkita kaptar bolasini keltirishi Isoning kambag‘allikda tug‘ilganini tasdiqlaydi.

   3. Uchinchi marosim Isoni Quddus ibodatxonasida taqdim etishdan iborat edi. Dastlab Xudo to‘ng‘ich o‘g‘illar Unga tegishli bo‘lishi haqida ko‘rsatma bergan edi; ular ruhoniylar sinfini tashkil etishlari kerak edi (Chiqish 13:2). Keyinchalik U Levi qabilasini ruhoniylik xizmati uchun ajratdi (Chiqish 28:1-2).

   So‘ngra ota-onalarga besh sikl to‘lash orqali to‘ng‘ich o‘g‘illarini "sotib olish" yoki qutqarishga ruxsat berildi. Ular farzandlarini Robbiga bag‘ishlayotganlarida shunday qilar edilar.

   K. Simeon Masihni ko‘rish uchun yashaydi (2:25-35)

   2:25-26 Simeon Masihning kelishini kutayotgan taqvodor yahudiy edi. Unga Muqaddas Ruh orqali Rabbning Masihini ko‘rmaguncha o‘lmasligini bashorat qilingan edi. "Xudodan qo‘rqqanlar Uning sirini biladilar" (Zabur 24:14). Xudo O‘zi bilan sokin muloqotda yurganlar bilan O‘zining ilohiy bilimini yashirincha ulashadi.

   2:27-28 Shunday bo‘ldiki, Simeon ibodatxonaga Isoning ota-onasi uni Xudoga taqdim etgan kuni keldi. Simeon g‘ayritabiiy tarzda bu chaqaloq va’da qilingan Masih ekanini bildi. U Isoni qo‘liga olib, hozirda "Nunc Dimittis" ("Endi qo‘yib yuborasan") nomi bilan mashhur bo‘lgan ajoyib qo‘shiqni aytdi.

   2:29-32 Ushbu qo‘shiqning asosiy mohiyati quyidagicha: endi meni, qulingni, Parvardigor, tinchlik bilan qo‘yib yuborasan. Zero, bu Go‘dak siymosida ko‘zlarim Sening najotingni - menga va’da qilganingdek, va’da qilingan Xaloskorni ko‘rdi. Sen Uni barcha xalqlarga najot keltirishi uchun tayin etding. U majusiylarni ma’rifatli qiluvchi nur (Uning birinchi kelishi) va Sening xalqing Isroilning shon-shuhrati bo‘ladi (Uning ikkinchi kelishi). Rabbimiz Iso bilan uchrashgandan so‘ng, Simeon o‘limga tayyor edi. O‘limning nayzasi olib tashlangan edi.

   2:33 Luqo bokira tug‘ilish haqidagi ta’limotni ehtiyotkorlik bilan himoya qiladi, buni "Yusuf va uning onasi" so‘zlari bilan aniq ifodalaydi. Bu ko‘pchilik qo‘lyozmalardan olingan sinod tarjimasida aks etgan.

   2:34-35 Dastlabki maqtovlardan so‘ng, Simeon ota-onasini duo qildi va keyin Maryamga bashoratli so‘zlarni aytdi. Bashorat to‘rt qismdan iborat edi:

   1. Bu chaqaloq Isroilda ko‘plarning yiqilishi va ko‘tarilishiga sababchi bo‘ladi. Mutakabbirlar, tavba qilmaganlar va imonsizlar yiqilib, jazolanadi. Kamtar bo‘lib, gunohlariga tavba qilganlar va Rabbimiz Isoni qabul qilganlar esa ko‘tarilib, baraka topadi.

   2. Chaqaloq bahslashish mavzusiga aylanadi. Bu so‘zlarda Isoning shaxsiyati bilan bog‘liq alohida ma’no bor. Uning yer yuzida bo‘lishining o‘zi gunoh va fosiqlikni fosh etishga xizmat qilar va shu bilan inson qalbining achchiq g‘azabini qo‘zg‘atar edi.

   3. Qurol sening ham joningdan o‘tib ketadi. Bu yerda Simeon Maryamning O‘g‘lining xochga mixlanganini ko‘rganida qalbini to‘ldiradigan qayg‘uni bashorat qilmoqda (Yuhanno 19:25).

   4. Ko‘p yuraklarning niyati ochilsin. Insonning Najotkorga bo‘lgan munosabati uning ichki intilishlari va moyilliklarini fosh qiluvchi sinov toshi bo‘ladi.

   Demak, Simeonning qo‘shig‘ida sinov mezoni, qoqilish toshi, maqsadga erishish vositasi va qilich haqidagi fikrlar mujassam.

   L. Bashoratchi Anna (2:36-39)

   2:36-37 Anna payg‘ambar, Simeon singari, Masihning kelishini kutayotgan Isroilning sodiq qoldig‘iga mansub edi. U miloddan avvalgi 721-yilda ossuriyaliklar tomonidan asirga olingan o‘nta qabiladan biri bo‘lgan Osher (ya’ni "baxtli, muborak") qabilasidan edi. Anna, chamasi, yuz yoshdan oshgan, shundan yetti yil eri bilan yashagan, keyin esa sakson to‘rt yil beva qolgan edi. Bashoratchi sifatida u, shubhasiz, ilohiy vahiylar olgan va Xudoning xabarchisi bo‘lib xizmat qilgan. U ibodatxonadagi jamoat xizmatlariga vijdonan qatnashib, kecha-kunduz ro‘za tutib va ibodat qilib Xudoga topinardi. Uning keksaligi Egamizga xizmat qilishga to‘sqinlik qilmasdi.

   2:38 Xuddi shu paytda, Isoni Robbimiz huzuriga olib kelishganda va Simeon Maryamga murojaat qilayotganda, Anna bu kichik guruhga yaqinlashdi. U va’da qilingan Xaloskor uchun Xudoni ulug‘ladi, keyin Quddusda najot kutayotgan barcha sodiq kishilarga Iso haqida so‘zlab berdi.

   2:39 Yusuf bilan Maryam poklanish va muqaddas bo‘lish marosimlarining hammasini bajo keltirgach, Jalilaga, o‘zlarining Nosira shahriga qaytdilar. Luqo donishmandlarning tashrifi va Misrga qochish voqealarini eslatmaydi.

   M. Isoning bolalik yillari (2:40−52)

   2:40 Chaqaloq Isoning normal o‘sishi quyidagicha kechgan: jismonan U o‘sib, ruhan baquvvat bo‘lgan. (NUda "ruh" so‘zi tushirib qoldirilgan.) U jismoniy rivojlanishning odatdagi bosqichlarini bosib o‘tib, yurishni, gapirishni, o‘ynashni va ishlashni o‘rgangan. Shu tufayli, U rivojlanishimizning har bir bosqichida bizga hamdard bo‘la oladi. Aqliy jihatdan U donolik bilan to‘lgan. U nafaqat alifbo, arifmetika va o‘sha davrdagi barcha tan olingan bilimlarni o‘zlashtirgan, balki donishmandlikda, ya’ni bu bilimlarni hayotiy muammolarga amalda qo‘llashda ham o‘sgan. Ma’naviy jihatdan, Xudoning inoyati Uning ustida bo‘lgan. U Xudo bilan muloqotda va Muqaddas Ruhga tayanib yashagan. U Muqaddas Kitobni o‘rganib, vaqtini ibodat bilan o‘tkazgan va Otasining irodasini bajarishdan zavqlangan.

   2:41−44 Yahudiy bola o‘n ikki yoshida "qonun farzandi" bo‘ladi. Rabbimiz o‘n ikki yoshga to‘lganida, Uning oilasi har yilgidek Fisih bayramida Quddusga ziyorat qilgan. Lekin ular Jalilaga qaytayotganlarida, Iso ularning yonida yo‘qligini sezmay qolishgan. Bu bizga g‘alati tuyulishi mumkin, ammo oila katta karvon tarkibida sayohat qilganini tushungunimizcha shunday. Shubhasiz, ular Iso boshqa tengdoshlari bilan birga ketayotgan deb o‘ylashgan.

   Yusuf va Maryamni hukm qilishdan oldin, hayotimizda tan olinmagan gunoh tufayli Iso bilan aloqani yo‘qotib qo‘ygan bo‘lsak-da, biz ham Uni oramizda deb o‘ylab, kundalik yo‘limizni osongina bosib o‘tishimiz mumkinligini eslaylik. U bilan aloqani tiklash uchun munosabatlarimiz uzilgan joyga qaytishimiz, keyin esa gunohlarni tan olib, ulardan voz kechishimiz kerak.

   2:45−47 Quddusga qaytib, tashvishga tushgan ota-ona Isoni ma’badda ustozlar davrasida o‘tirib, ularni tinglab, savollar berayotganini ko‘rishgan. Bu yerda U yoshiga mos bo‘lmagan rivojlangan bola kabi ustozlari bilan bahslashgani aytilmagan. Aksincha, U ustozlaridan kamtarlik va xotirjamlik bilan ta’lim olayotgan oddiy bolaning o‘rnini egallagan. Shunday bo‘lsa-da, ta’lim jarayonida Unga ba’zi savollar berilgan bo‘lishi kerak, chunki hamma Uning aqli va javoblaridan hayratda qolgan.

   2:48 Hatto ota-onasi ham Isoning o‘zidan ancha katta yoshdagi odamlar bilan suhbatda oqilona ishtirok etayotganini ko‘rib, hayron qolishgan. Shunday bo‘lsa-da, onasi yuragida to‘planib qolgan xavotir va g‘azabini izhor qilib, Uni koyigan. U ularning Undan xavotir olayotganini bilmasmidi?

   2:49 Egamizning javobi, ya’ni yozib qoldirilgan ilk so‘zlari shuni ko‘rsatadiki, U O‘zini Xudoning O‘g‘li sifatida hamda O‘zining Ilohiy vazifasini to‘liq anglagan: "Meni nimaga izladingiz? Yoki Otamning ishida bo‘lishim kerakligini bilmasmidingiz?" Onasi: "Otang va men," deganda, U: "Men Otamga tegishliman," deb javob bergan.

   2:50 O‘shanda ular Uning javobining ma’nosini tushunishmagan. Bu o‘n ikki yashar bola uchun g‘ayritabiiy so‘zlar edi!

   2:51 Baribir, ular yana birga bo‘lib, Nosiraga qaytishlari mumkin bo‘lgan. Isoning axloqiy mukammalligi "ularga itoatkor bo‘lgan" degan so‘zlarda yaqqol ko‘rinadi. Garchi U koinotning Yaratuvchisi bo‘lsa-da, bu kamtarin yahudiy oilasida itoatkor farzand sifatida O‘z o‘rnini egallagan. Shu paytgacha onasi bu so‘zlarning barchasini yuragida saqlab kelgan.

   2:52 Yana bizga Rabbimizning haqiqiy inson tabiati va normal o‘sishi tasviri taqdim etiladi:

   1. Aqliy taraqqiyoti - donolikda o‘sgan.

   2. Jismoniy rivojlanishi - va yoshida ulg‘aygan.

   3. Ma’naviy kamoloti - Xudoning marhamatida o‘sgan.

   4. Ijtimoiy taraqqiyoti - insonlarning iltifotini qozongan.

   U o‘sishining barcha jabhalarida mutlaq mukammal bo‘lgan. Shundan so‘ng, Luqo hikoyasi Iso Masihning o‘n sakkiz yil davomida Nosira shahrida duradgorning o‘g‘li sifatida o‘tkazgan davrini tark etadi. Bu yillar bizga tayyorgarlik va o‘qishning ahamiyatini, sabr-toqatning zarurligini, oddiy mehnatning qadrini o‘rgatadi. Ular bizni ma’naviy tug‘ilishdan jamoat xizmatiga shoshma-shosharlik bilan o‘tishdan ogohlantiradi. Normal ma’naviy bolalik va o‘smirlikni boshdan kechirmaganlar o‘zlarining keyingi hayoti va guvohliklariga zarar yetkazadilar.