Luqo Muqaddas xushxabar: 7 Bob

VI. INSON O‘G‘LI O‘Z XIZMATINI KENGAYTIRMOQDA (7:1 - 9:50)

A. Yuzboshining xizmatkorini shifolash (7:1−10)

7:1−3 Iso nutqini tugatgach, xalqni tark etib, Kafarnahumga kirdi. U yerda yahudiy oqsoqollar Uni izlab kelishdi. Ular g‘ayriyahudiy yuzboshining xizmatkoriga yordam berishni so‘rab kelgan edilar. Chamasi, bu yuzboshi yahudiy xalqiga nisbatan juda saxovatli bo‘lib, hatto ular uchun ibodatxona qurdirgan ekan. Yangi Ahdda tilga olingan boshqa barcha yuzboshilar singari, u ham ijobiy tasvirlangan (Luqo 23:47; Havoriylar 10:1-48).

Xo‘jayinning o‘z xizmatkoriga nisbatan bu yuzboshidek mehribon bo‘lishi juda g‘ayrioddiy edi. Xizmatkor kasal bo‘lib qolganda, yuzboshi yahudiy oqsoqollaridan Isoga iltimos qilib, uni davolashni so‘rashni iltimos qildi. Bizga ma’lum bo‘lishicha, bu rimlik zobit xizmatkori uchun Isodan marhamat so‘ragan yagona odam edi.

7:4−7 Xalq oqsoqollari g‘alati vaziyatga tushib qolishdi. Ular Isoga ishonmasdi, ammo yuzboshi bilan do‘stligi tufayli zarur paytda Isoning oldiga borishga majbur bo‘lishdi. Ular yuzboshi haqida u munosib deb aytishdi. Biroq yuzboshi Iso bilan uchrashganda: "Men bunga loyiq emasman", ya’ni "Men unchalik muhim emasman", dedi.

Matto Injilida aytilishicha, yuzboshi to‘g‘ridan-to‘g‘ri Isoning oldiga borgan. Bu yerda, Luqoda esa, u oqsoqollarni yuborgan. Bunda ziddiyat yo‘q. Avval u oqsoqollarni yuborgan, keyin esa o‘zi Isoning oldiga chiqqan.

Yuzboshining kamtarligi va imoni kishini hayratga soladi. U o‘zini Isoning uyiga kirishga loyiq deb bilmadi. Shuningdek, u Isoning oldiga shaxsan kelishga ham o‘zini munosib ko‘rmadi. Biroq u Isoning shaxsan hozir bo‘lmasdan turib ham shifo bera olishiga yetarlicha ishonardi. Uning birgina so‘zi kasallikni yo‘q qilishiga ishonchi komil edi.

7:8 Keyin yuzboshi hokimiyat va mas’uliyat haqidagi tushunchalarini tushuntirdi. Bu sohada uning katta tajribasi bor edi. U Rim hukumatining qo‘l ostidagi kishi bo‘lib, uning buyruqlarini bajarishga mas’ul edi. Bundan tashqari, uning o‘zining ham buyrug‘iga darhol bo‘ysunadigan askarlari bor edi. U, Rim hukumati o‘zi ustidan qanday hukmronlik qilsa, Iso ham kasalliklar ustidan shunday hukmronlik qilishini va Uning ixtiyorida kuchlar borligini anglardi.

7:9−10 Iso bu g‘ayriyahudiy yuzboshining imonini ko‘rib hayron qolgani bejiz emas. Isroilda hech kim Isoning mutlaq hokimiyatini bunchalik jasorat bilan tan olmagan edi. Bunday kuchli imon hech qachon mukofotsiz qolmaydi. Yuborilgan kishilar yuzboshining uyiga qaytib kelganlarida, xizmatkor sog‘ayib ketganini ko‘rdilar. Bu Injilda Iso hayratga tushgani haqida o‘qiydigan ikki voqeadan biridir. U bu g‘ayriyahudiy yuzboshining imonidan hayratga tushdi va Isroilning imonsizligini ko‘rib, ajablandi (Mark 6:6).

B. Beva ayolning o‘g‘lini tiriltirish (7:11−17)

7:11−15 Nain - Kafarnahumning janubi-g‘arbidagi kichik shahar. Iso unga yaqinlashganda, shahardan chiqib kelayotgan dafn marosimini ko‘rdi. Bevaning yagona o‘g‘lini dafn etishayotgan edi. Umidsizlikka tushgan onaga Rabbimizning rahmi keldi. Iso jasad yotgan tobutga qo‘l tekkizib - chamasi, marosimni to‘xtatish uchun - yigitga turishni buyurdi. Shu ondayoq uning tanasiga jon kirdi va yigit o‘tirdi. Shunday qilib, o‘lim va kasallik ustidan Xo‘jayin bo‘lgan Zot o‘g‘ilni onasiga qaytarib berdi.

7:16−17 Barcha hozir bo‘lganlarni vahima qamrab oldi. Odamlar misli ko‘rilmagan mo‘jizaning guvohi bo‘lishdi. O‘lik hayotga qaytdi. Ular Isoni Xudo yuborgan buyuk Payg‘ambar deb e’tirof etdilar. Biroq ular: "Xudo O‘z xalqini yo‘qlab keldi", deyishganda, Isoning Xudoning O‘zi ekanini tushunmagan bo‘lsalar kerak. Ularning tushunchasiga ko‘ra, mo‘jiza Xudo ular orasida faoliyat ko‘rsatganidan dalolat berardi, lekin shaxsan emas. Ularning mo‘jiza haqidagi fikri butun atrofga tarqaldi.

Tabib Luqo Isoning uchta "yagona farzand"ni tiriltirganini yozib qoldirgan: beva ayolning o‘g‘li, Yairning qizi (8:42) va jin chalgan bola (9:38).

D. Inson O‘g‘li o‘z o‘tmishdoshiga dalda beradi (7:18−23)

7:18−20 Isoning mo‘jizalari haqidagi xabar Yahyo cho‘mdiruvchiga O‘lik dengizning sharqiy qirg‘og‘idagi Maxar qal’asi zindoniga yetib bordi. Agar Iso haqiqatan ham Masih bo‘lsa, nega U Yahyoni Hirodning qo‘lidan qutqarish uchun O‘z qudratini namoyon qilmayapti? Shunday qilib, Yahyo shogirdlaridan ikkitasini Isodan: "Keladigan Zot Sizmisiz yoki boshqa birovni kutaylikmi?" deb so‘rash uchun yubordi. Yahyoning Isoning Masihligiga shubha qilishi bizga g‘alati tuyulishi mumkin.

Ammo shuni yodda tutishimiz kerakki, hatto eng yaxshi insonlar ham qisqa muddatli imon inqirozini boshdan kechiradilar. Shuningdek, jismoniy azoblar ham jiddiy ruhiy tushkunlikka olib kelishi mumkin.

7:21−23 Iso Yahyoning savoliga javob berib, payg‘ambarlar bashorat qilganidek, Masih bajarishi lozim bo‘lgan mo‘jizalarni amalga oshirganini eslatdi (Ishayo 35:5−6; 61:1). So‘ng, xulosa o‘rnida Yahyoga: "Mendan vasvasaga tushmaydigan kishi baxtlidir", deb qo‘shib qo‘ydi. Buni tanbeh deb tushunish mumkin: Yahyo, Iso hukmronlik jilovini qo‘lga olmagani va xalq kutganidek namoyon bo‘lmagani uchun vasvasaga tushdi. Biroq buni Yahyoni imondan qaytmaslikka undash deb ham tushunish mumkin. S. J. Mur shunday deydi:

"Men ishonchni sinashning Iso O‘z qudratini ko‘paytirgan, ammo undan foydalanmagan paytlardan og‘irroq daqiqalarini bilmayman... Elchilar: "Ha, U barcha hokimiyatga ega va U aynan Sen o‘ylagan Zotdir, ammo U sening zindondan ozod bo‘lishing haqida bir og‘iz ham so‘z aytmadi..." deb qaytib kelganlarida katta ishonch kerak bo‘ladi. Hech qanday tushuntirish yo‘q; imon rag‘batlantiriladi, qamoqxona eshiklari yopiqligicha qoladi; va hammasidan ham: "Mendan vasvasaga tushmagan kishi baxtlidir!" degan so‘z! Shu xolos!" (C. G. Moore, W. H. Griffith Thomas tomonidan keltirilgan, Luqo Injili bo‘yicha ocherk tadqiqotlari, 129-bet.)

E. Inson O‘g‘li O‘z o‘tmishdoshi haqida maqtov bilan gapiradi (7:24−29)

7:24 Iso Yahyoga shaxsan nima degan bo‘lmasin, xalq oldida faqat uni maqtashi mumkin edi. Odamlar Iordan sahrosida to‘planganda, ular nimani ko‘rmoqchi edilar? Ishonchsiz, beqaror, ikkilanuvchi va manfaatparast odamnimi? Hech kim Yahyoni shamolda tebranayotgan qamish deb ayblay olmasdi.

7:25 Uni hashamatli kiyimlarda, dabdaba va qulaylikda yashayotganini ko‘rishni kutishganmidi? Yo‘q, bunday odamlar podsho saroylarida yashar, u yerdagi barcha rohat-farog‘atlardan bahramand bo‘lishga va shaxsiy manfaat hamda muvaffaqiyat uchun cheksiz aloqalar o‘rnatishga intilar edilar.

7:26 Ular qanchalik qimmatga tushmasin, Xudoning Kalomini e’lon qilgan payg‘ambarni - mujassam vijdonni ko‘rgani borishgan edi. U payg‘ambardan ham ulug‘roq edi.

7:27 Uning o‘zi bashorat mavzusi bo‘lib, Shohning vakili bo‘lishdek noyob imtiyozga ega edi. Iso Yahyo haqidagi va’da Eski Ahdda berilganini ko‘rsatish uchun Malakiyodan (3:1) iqtibos keltirdi. Biroq, U olmoshlarni juda qiziqarli tarzda almashtirdi. Malakiyo 3:1 da shunday deyilgan: "Mana, Men O‘z elchimni yuboraman, u Mening oldimda yo‘l hozirlaydi". Iso buni quyidagicha ifodaladi: "Mana, Men O‘z elchimni Sening oldingda yuboraman, u Sening yo‘lingni Sening oldingda tayyorlaydi". "Mening" olmoshi "Sening" olmoshi bilan almashtirilgan.

Gode bu almashtirishni quyidagicha izohlaydi:

"Payg‘ambar nuqtai nazaridan, yo‘l tayyorlanayotgan Zot yagona - Yahova edi. Shuning uchun Malakiyoda "Mening oldimda" deyilgan. Ammo O‘zi haqida gapirganda, O‘zini hech qachon Otasi bilan aralashtirmagan Iso farq kiritishi kerak edi. U O‘zi haqida gapirayotgan Yahova emas, balki Isoga gapirayotgan Yahova; shuning uchun "Sening oldingda" shakli ishlatilgan. Ushbu guvohlikka ko‘ra, ushbu iqtibosdan kelib chiqadiki, payg‘ambarning ham, Isoning ham tasavvurida Masihning kelishi - bu Yahovaning kelishi emasmi?" (F. L. Gode, Luqo Injili sharhi, I:350.)

7:28 Iso Yahyoni maqtashda davom etib, ayollardan tug‘ilganlar orasida Yahyo cho‘mdiruvchidan ulug‘roq payg‘ambar yo‘qligini ta’kidladi. Bu ustunlik uning shaxsiy fazilatlarini emas, balki Masihning o‘tmishdoshi sifatidagi mavqeini ko‘rsatadi. G‘ayrat, poklik va fidokorona sadoqatda unga teng keladigan boshqa erkaklar ham bo‘lgan. Ammo boshqa hech kim Shohning kelishini e’lon qilish imtiyoziga ega emasdi. Yahyoning o‘ziga xosligi ana shunda edi.

Shunga qaramay, Rabbiy Xudo Shohligidagi eng kichik odam undan ulug‘roq ekanini qo‘shib qo‘ydi. Shohlik barakalaridan bahramand bo‘lish Shohning o‘tmishdoshi bo‘lishdan ko‘ra ulug‘roqdir.

7:29 Iso, ehtimol, 29-oyatda ham Yahyo haqida gapirishda davom etadi, shuning uchun qo‘shilgan "uning" so‘zi kichik harf bilan yozilishi kerak edi. U Yahyoning va’zi qanday qabul qilinganini eslatib o‘tadi. Butun xalq, shuningdek, soliqchilar kabi umume’tirof etilgan gunohkorlar tavba qilib, Iordanda cho‘qintirildi. Ular Yahyodan eshitganlariga ishonib va uning va’ziga muvofiq ish tutib, Xudoni ulug‘ladilar, ya’ni Masih ular ustidan hukmronlik qilishidan oldin Isroil xalqi tavba qilishini talab qilish huquqini Xudo uchun tan oldilar. Bu yerda qo‘llanilgan "ulug‘ladilar" iborasi "shon-shuhrat berish" ma’nosini anglatmasligini ko‘rsatadi; hech kim Xudoga shon-shuhrat bera olmaydi. Bu ko‘proq Xudoni O‘zining hukm va talablarida odil deb tan olishdir.

F. Inson O‘g‘li bu avlodni tanqid qiladi (7:30−35)

7:30−34 Farziylar va qonunshunoslar Yahyoning cho‘qintirishini rad etdilar va shu bilan Xudoning ularning foydasiga bo‘lgan maqsadini inkor qildilar. Aslida, ular boshliq bo‘lgan odamlar avlodiga yoqishning iloji yo‘q edi.

Iso ularni ko‘chada o‘tirgan bolalarga o‘xshatdi. Ular na to‘y, na aza o‘ynashni xohlashardi. Ular injiq, o‘zboshimcha, beqaror va o‘jar edilar. Xudo ular orasida qanday xizmat ko‘rsatmasin, ular doim e’tiroz bildirar edilar. Yahyo payg‘ambar ularga kamtarlik, zohidlik va o‘zidan kechish namunasini ko‘rsatdi. Bu ularga yoqmadi; aksincha, uni jinni deb tanqid qilishdi. Inson O‘g‘li soliqchilar va gunohkorlar bilan, ya’ni O‘zi baraka bergani kelganlar bilan birga yeb-ichadi. Farziylar bundan ham norozi edilar. Ular Uni ochko‘z va mayxo‘r deb atadilar. Ro‘za yoki ziyofat, dafn marosimi yoki to‘y, Yahyo yoki Iso - hech narsa va hech kim ularga yoqmaydi! Rayl ogohlantiradi:

"Biz hammaga yoqishga intilishdan voz kechishimiz kerak. Bu mumkin emas va bunga urinish vaqtni behuda sarflashdir. Biz Masihga ergashish bilan kifoyalanishimiz va dunyoning gapiga e’tibor bermasligimiz lozim. Biz nima qilsak ham, ularni hech qachon qanoatlantira olmaymiz va ularning yovuz fikrlariga to‘sqinlik qila olmaymiz. Ular avval Yahyo payg‘ambarni, keyin esa uning muborak Ustozini ayblashdi. Ustozning shogirdlaridan birortasi yer yuzida qolmaguncha, ular shogirdlarni ayblab, ta’na qilaveradilar." (Rayl, Luqo, I:230.)

7:35 "Donishmandlik o‘z farzandlari tomonidan oqlandi". Bu yerdagi donishmandlik Najotkorning O‘zini nazarda tutadi. Uni hurmat qiladigan ozchilik shogirdlari uning farzandlaridir. Garchi xalqning ko‘pchiligi Isoni rad etsa-da, Uning haqiqiy izdoshlari sevgi, muqaddaslik va fidoyilikda yashab, Uning da’volarini oqlaydilar.

Ye. Gunohkor ayol Xaloskorni xushbo‘y moylaydi (7:36−39)

7:36 Quyida donishmandlik o‘z farzandlaridan biri, ya’ni gunohkor ayol tomonidan oqlanganiga misol bo‘ladigan voqea keltirilgan.

Doktor G.S.Vudring juda to‘g‘ri aytgan: "Agar Xudo diniy rahbarlarni Masihni qadrlashga majbur qila olmasa, buni fohisha qiladi." Farziy Simun qiziqishi yoki dushmanligidan, Isoni uyiga ovqatlanishga taklif qilgan.

7:37−38 Ayni shu paytda xonaga gunohkor ayol kirdi. Uning kimligini bilmaymiz; rivoyatlarga ko‘ra, u Maryam Magdalina bo‘lgan, ammo bu Muqaddas Kitobda tasdiqlanmagan. Bu ayol alabaster idishda xushbo‘y moy olib keldi. Iso ovqatlanish uchun yonboshlab yotganida, ayol uning orqasida, oyoqlari yonida turdi. U Isoning oyoqlarini ko‘z yoshlari bilan yuva boshladi, sochlari bilan artdi va tinmay o‘pa boshladi. So‘ngra Unga qimmatbaho xushbo‘y moy surtdi. Bunday sajda va fidoyilik Iso uchun hech narsa ortiqcha emasligiga ishonchini ko‘rsatdi.

7:39 Simunning munosabati butunlay boshqacha edi. U payg‘ambarlar ham, farziylar singari, gunohkorlardan uzoq turishlari kerak, deb o‘ylardi. Agar Iso chindan ham payg‘ambar bo‘lganida, gunohkor ayolning Unga bunday munosabat ko‘rsatishiga yo‘l qo‘ymas edi, deb o‘yladi u.

G. Ikki qarzdor haqidagi masal (7:40−50)

7:40−43 Iso Simunning fikrlarini bilib, xushmuomalalik bilan undan bir narsa aytishga ruxsat so‘radi. Rabbimiz qarz beruvchi va ikki qarzdor haqidagi hikoyani nihoyatda mohirlik bilan so‘zlab berdi. Biri besh yuz dinor, ikkinchisi ellik dinor qarz edi. Ular to‘lashga qodir bo‘lmagach, u ikkovining ham qarzini kechib yubordi. Shunda Iso Simundan qaysi biri qarz beruvchini ko‘proq yaxshi ko‘rishini so‘radi. Farziy to‘g‘ri javob berdi: "Menimcha, ko‘proq kechirilgan kishi". Buni tan olib, u o‘zini o‘zi hukm qildi, bu haqda Iso unga ko‘rsatib berdi.

7:44−47 Rabbimiz uyga kirganidan beri, ayol Unga o‘z muhabbatini izhor etib kelmoqda edi. Buning aksi o‘laroq, farziy Uni juda sovuq kutib oldi, hatto mehmonning oyoqlarini yuvish, yuzidan o‘pish va boshiga moy surtish kabi odatiy mehmonnavozlikni ham ko‘rsatmadi. Nima uchun u shunday qildi? Sababi, ayol o‘zining ko‘p gunohlari kechirilganini bilardi, Simun esa o‘zini katta gunohkor deb his qilmasdi. "Kimki kam kechirilsa, u kam sevadi".

Iso farziy buyuk gunohkor emas, deb o‘ylamadi. Aksincha, u Simun hech qachon o‘z aybining kattaligini tan olmaganini va kechirilmaganini ta’kidladi. Agar u buni anglagan bo‘lsa edi, Rabbimizni fohisha kabi chuqur sevgan bo‘lardi.

Hammamiz katta gunohkormiz. Barchamiz buyuk kechirimni his qilishimiz mumkin. Hammamiz Xudoni seva olamiz.

7:48 Keyin Iso hammaning oldida ayolga uning gunohlari kechirilganini e’lon qildi. U Masihga bo‘lgan sevgisi tufayli kechirilmadi; uning sevgisi kechirilishning natijasi edi. U ko‘p sevdi, chunki unga ko‘p narsa kechirildi. Iso bu imkoniyatdan foydalanib, uning gunohlari kechirilganini hammaga e’lon qildi.

7:49−50 Boshqa mehmonlar o‘zlaricha Isoning gunohlarni kechirish huquqi haqida so‘rashdi. Nafsga berilgan qalb inoyatni yomon ko‘radi. Biroq Iso ayolning imoni uni qutqarganini yana bir bor tasdiqladi va uni tinchlik bilan jo‘natdi. Bu psixiatrlar qila olmaydigan ish. Ular aybdorlik hissini tushuntirishi mumkin, lekin Iso beradigan quvonch va tinchlikni bera olmaydilar.

Ba’zi masihiylar, fariysiylarning dasturxonida ovqatlangan Rabbimizning xatti-harakatlarini noto‘g‘ri talqin qilib, iymonsiz kishilar bilan yaqin munosabatda bo‘lish, ularning ko‘ngil ochishlariga borish va huzur-halovatlarida ishtirok etish amaliyotini oqlashadi. Rayl ogohlantiradi:

"Bunday dalilni keltiruvchilar Rabbimizning o‘sha vaziyatda O‘zini qanday tutganini yaxshilab eslab qolishlari lozim. U fariysiyning dasturxoniga "Otasining ishini" bajarish uchun kelgan edi. U fariysiyni uning to‘siq bo‘layotgan gunohini fosh qildi. Unga inoyat bilan gunohlarning kechirilishi mohiyatini va Unga bo‘lgan haqiqiy muhabbatning sirini tushuntirdi. U najot beruvchi iymonning mohiyatini e’lon qildi. Agar iymonsizlar bilan yaqin munosabatda bo‘lishni yoqlovchi masihiylar ularning uylariga Rabbimiz ruhida tashrif buyursalar, U gapirganidek gapirsalar va O‘zini tutganidek o‘zlarini tutsalar, mayli, bu amaliyotni har tomonlama davom ettirsinlar. Ammo ular o‘zlarining iymonsiz tanishlarining dasturxonida Iso Simunning dasturxonida qilganidek gapirmoqdalarmi va o‘zlarini tutmoqdalarmi? Ular bu savolga javob bersalar yaxshi bo‘lardi". (Ibid., 239-bet.)