I. Pavlusning Rimga safari va kema halokati (27:1−28:16)
Ushbu bobda havoriy Pavlusning Rimga borayotib, Qaysariyadan Maltaga qilgan sayohati haqidagi qiziqarli voqea bayon etilgan. Agar bu kemadagi yo‘lovchilardan biri Pavlus bo‘lmaganida, biz bu sayohat va kema halokati haqida hech qachon eshitmagan bo‘lardik. Matn dengizchilik atamalari bilan to‘la, shuning uchun uni tushunish har doim ham oson emas.
27:1 Dengiz safari Qaysariyada boshlandi. Pavlusni Yuliy ismli zobitning nazoratiga topshirishdi. Bu yuzboshi Rim armiyasining mashhur legioni bo‘lgan Avgust polkiga mansub edi. Yangi Ahdda tilga olingan boshqa barcha yuzboshilar singari, u ajoyib fe’l-atvorga ega bo‘lib, insonparvar va adolatli edi hamda boshqalarga g‘amxo‘rlik qilardi.
27:2 Kema bortida Pavlusga o‘xshab Rimga sudga jo‘natilgan boshqa mahbuslar ham bor edi. Yo‘lovchilar ro‘yxatida avvalgi safarlarda Pavlusga hamroh bo‘lgan Aristarx va Luqoning ismlari ham qayd etilgandi. Ular chiqqan kema Adramit kemasi edi. Adramit - Kichik Osiyoning shimoli-g‘arbidagi Misiya viloyatidagi shahar. Kema shimoli-g‘arbga, Kichik Osiyoning g‘arbiy viloyati bo‘lgan prokonsulik Osiyoning qirg‘oqlari bo‘ylab portlarga kirishi kerak edi.
27:3 Kema Falastin qirg‘oqlari bo‘ylab shimolga qarab suzib, Qaysariyadan bir yuz o‘n ikki kilometr uzoqlikdagi Sidonda qisqa muddatga to‘xtadi. Yuzboshi Yuliy insoniylik yuzasidan Pavlusga do‘stlarini ziyorat qilish va ularning g‘amxo‘rligidan bahramand bo‘lish uchun qirg‘oqqa tushishga ruxsat berdi.
27:4−5 Sidondan yo‘l O‘rta yer dengizining shimoli-sharqiy qismi orqali, orolning bu tomoni ularni shamoldan himoya qilishidan foydalanib, kemaning chap tomonida qoldirilgan Kipr yonidan o‘tardi. Garchi shamol noqulay bo‘lsa-da, kema Kichik Osiyoning janubiy qirg‘oqlariga yetib bordi, so‘ngra Kilikiya va Pamfiliya yonidan g‘arbiy yo‘nalishda dengizni kesib o‘tib, Likiya port shahri Miraga yetib keldi.
27:6 U yerda yuzboshi o‘z mahbuslarini boshqa kemaga o‘tkazdi, chunki birinchi kema ularni Italiyaga yetkaza olmasdi; u Kichik Osiyoning g‘arbiy qirg‘oqlaridagi o‘z portiga borishi kerak edi.
Ikkinchi kema Afrikaning shimoliy qirg‘og‘idagi Iskandariyadan edi. Unda 276 nafar ekipaj a’zosi va yo‘lovchilar hamda bug‘doy yuki bor edi. U Iskandariyadan to‘g‘ri shimolga, O‘rta yer dengizi orqali Miraga, u yerdan g‘arbga, Italiyaga yo‘l olardi.
27:7−8 Ko‘p kunlar davomida kema noqulay shamol tufayli sekin suzdi. Kema ekipaji qiyinchilik bilan kemani Kichik Osiyoning janubi-g‘arbiy chekkasidagi Knid portiga qarama-qarshi portga olib kelishga muvaffaq bo‘ldi. Shamol yoqimsiz bo‘lgani uchun ular janubga qarab, shamoldan himoyalangan Krit orolining sharqiy qirg‘og‘i bo‘ylab suzdilar. Salmon burnini aylanib o‘tib, ular g‘arbga burilishdi va shamolga qarshi zo‘rg‘a harakat qilib, nihoyat Krit orolining janubiy qirg‘og‘i markazidagi Laseya shahri yaqinidagi Yaxshi Bandargohlar limaniga yetib kelishdi.
27:9−10 Bu paytga kelib, noqulay suzish sharoitlari tufayli ancha vaqt yo‘qotilgan edi. Qishning yaqinlashishi keyingi yo‘lni xavfli qilib qo‘ydi. Ehtimol, sentyabr yoki oktyabr oyining boshi bo‘lsa kerak, chunki ro‘za (poklanish kuni) o‘tib ketgan edi. Pavlus ekipajni suzish xavfli ekanligi va agar u davom etsa, nafaqat yuk va kemaga, balki bortdagi odamlarning hayotiga ham tahdid solishi haqida ogohlantirgan edi.
27:11−12 Biroq, kema boshqaruvchisi va boshlig‘i yo‘lda davom etishni xohlashdi. Yuzboshi ko‘pchilik yo‘lovchilar qatori ularning fikrlariga qo‘shildi. Bundan tashqari, bu bandargoh Kritning janubi-g‘arbiy chekkasidagi Yaxshi Bandargohlardan oltmish to‘rt kilometr g‘arbda joylashgan Finik bandargohi singari qishlash uchun qulay joy emasdi. Uning bandargohi janubi-g‘arbiy va shimoli-g‘arbiy shamolga ro‘para edi.
27:13−17 Janub shamoli esganda, dengizchilar o‘zlarini Finikdan ajratib turgan masofani bosib o‘tishga qaror qilishdi. Ular langarni ko‘tarib, qirg‘oqqa yaqinlashib, g‘arb tomonga suzishdi. Keyin shimoli-sharqdan qattiq shamol (evroklidon) ko‘tarilib, Kritning qoyali qirg‘oqlaridan ularga yopirilib keldi. Tanlangan yo‘nalishga amal qilishning iloji yo‘qligi sababli, jamoa kemani to‘lqinlar ixtiyoriga topshirishga majbur bo‘ldi. Ularni janubi-g‘arbga, Kritdan o‘ttiz-qirq kilometr naridagi Klavda degan orolchaga olib borardi. Orolchaning himoyalangan qismiga yetib kelishgach, ular orqada kelayotgan qayiqni zo‘rg‘a ushlab qolishdi. Nihoyat, uni kemaga chiqarib olishdi. Shundan so‘ng kema korpusini to‘lqinli dengiz yemirib yubormasligi uchun arqonlar bilan bog‘lab qo‘yishdi. Ular o‘zlarini janubga, o‘zining xavfli sayozliklari bilan mashhur bo‘lgan Afrika qirg‘oqlaridagi Sirt qo‘ltig‘iga olib chiqib ketishidan qo‘rqishardi. Buning oldini olish uchun yelkanni tushirib qo‘yishdi va shu tariqa suzib ketishdi.
27:18−19 Ular kun bo‘yi to‘lqinlar iskanjasida qolishdi, ertasi kuni esa yuklarni bortdan tashqariga uloqtira boshlashdi. Uchinchi kuni ular kemadagi narsalarni tashlab yuborishdi. Shubhasiz, kema ko‘p suv olgan, cho‘kib ketmasligi uchun uni yengillatish kerak edi.
27:20 Ko‘p kunlar davomida ular na quyoshni, na yulduzlarni ko‘rmasdan, to‘lqinlar izmida nochor kezib yurdilar. Mo‘ljal olish va qayerda ekanliklarini aniqlash imkoniyatidan mahrum bo‘ldilar. Qutulish umidi butunlay yo‘qoldi.
27:21−26 Umidsizlik ochlik tufayli yanada kuchaydi. Odamlar bir necha kundan beri ovqat yemasdi. Aftidan, ular kemani mustahkamlash va suvni chiqarish bilan band bo‘lishgan. Balki kemada ovqat tayyorlash uchun hech qanday asbob qolmagandir. Dengiz kasalligi, qo‘rquv va umidsizlik ham ularning ishtahasini bo‘g‘gan bo‘lsa kerak. Oziq-ovqat yetarli edi, lekin ularning yeyishga xohishi yo‘q edi.
Shunda Pavlus ularning o‘rtasiga chiqib, odamlarga dalda bermoqchi bo‘ldi. Avval u xotirjamlik bilan Kritdan uzoqlashmaslik kerakligini eslatdi. Keyin kema halok bo‘lsa-da, ulardan birontasi halok bo‘lmasligiga ishontirdi. Buni qayerdan bilardi? O‘sha kecha Parvardigorning farishtasi unga zohir bo‘lib, Rimdagi Qaysar oldida turishini aytgan edi. Xudo havoriyga u bilan birga suzayotganlarning hammasini in’om etdi, ya’ni ularning barchasi qutuladi. Shuning uchun ularga dalda berish kerak edi. Pavlus, garchi kema halokatiga uchrab, biror orolga tushib qolsalar ham, hammasi yaxshilik bilan tugashiga ishonardi.
A. V. Tozer zukkolik bilan shunday deydi:
"Janub shamoli esganda", Pavlus yo‘lovchisi bo‘lgan kema yengil suzardi va bortdagilardan hech kim Pavlusning kimligini va bu oddiy ko‘rinish ostida qanday kuch yashiringanini bilmasdi. Ammo kuchli bo‘ron - evroklidon ko‘tarilganda, Pavlusning ulug‘vorligi kemadagi barcha odamlarning suhbat mavzusiga aylandi. Garchi asir bo‘lsa-da, u amalda kemaga qo‘mondonlik qildi, qarorlar chiqardi va odamlarning hayoti yoki o‘limini hal qiladigan farmoyishlar berdi. Menimcha, inqirozli vaziyatda Pavlusda o‘zi ham bilmagan fazilatlari namoyon bo‘ldi. Bo‘ron turganda, chiroyli nazariya hayotga tatbiq etildi." (A.W. Tozer, That Incredible Christian, 134.)
27:27−29 Yaxshi Pristanlarni tark etganlariga o‘n to‘rt kun bo‘ldi. Endi ular O‘rtayer dengizining Yunoniston, Italiya va Afrika oralig‘idagi Ioniya dengizi deb ataluvchi qismida to‘lqinlar izmida ilojsiz suzib yurishardi. Yarim kechaga yaqin kemachilar allaqanday quruqlikka yaqinlashayotganlarini sezdilar: balki to‘lqinlarning qirg‘oqqa urilayotgan ovozini eshitgandilar. Birinchi marta chuqurlikni o‘lchaganda, u yigirma sajen (qirq metr) ekanini aniqladilar, biroz vaqt o‘tgach, chuqurlik o‘n besh sajenga tushdi. Kema qirg‘oqqa urilib ketmasligi uchun quyruq tomondan to‘rtta langar tashlab, tong otishini kutdilar.
27:30−32 O‘z hayotlari uchun qo‘rqqan ba’zi kemachilar qayiqda qirg‘oqqa tushib, kemadan qochishga kelishib olishdi. Ular langar tashlayotgandek ko‘rinib, qayiqni kema tumshug‘idan tushirayotganda, Pavlus ularning rejasi haqida yuzboshiga xabar berdi. Pavlus, agar kemachilar kemada qolmasalar, qolganlar omon qolmasliklarini ogohlantirib qo‘ydi. Shunda askarlar qayiqni bog‘lab turgan arqonlarni kesib tashladilar va qayiq suvga tushib ketdi. Endi kemachilar boshqalarning hayoti kabi o‘z jonlarini ham kema bortida saqlab qolishga majbur bo‘ldilar.
27:33−34 Fillips 33−37-oyatlarni "Pavlusning sog‘lom fikrlashi" deb ataydi. Bu vaziyatning jiddiyligi qanchalik dahshatli ekanini tushunish uchun dengizdagi kuchli bo‘ronning qanchalik dahshatli ekanini bilishimiz kerak. Shuningdek, Pavlus kema kapitani emas, balki yo‘lovchi mahbuslardan biri ekanini yodda tutishimiz lozim.
Tong otishidan oldin Pavlus odamlarni ovqatlanishga undab, ikki haftadan beri ovqat yemayotganlarini eslatdi. Ovqatlanish vaqti kelgandi; ularning xavfsizligi shunga bog‘liq edi. Havoriy ulardan birontasining ham boshidan bitta tola soch tushmasligiga ishontirdi.
27:35 So‘ng u nonni olib, hammaning oldida Xudoga shukrona aytib, yeb, ularga namuna bo‘ldi. Ko‘pincha boshqalarning oldida ibodat qilishdan qochamiz. Ammo bunday ibodat ba’zan butun bir va’zdan ko‘ra ko‘proq ma’no kasb etishi mumkin!
27:36−37 Shunday ruhlangan holda, ular ham ovqat yeyishdi. Kemada ikki yuz yetmish olti jon bor edi.
27:38−41 Ovqatlanib bo‘lgach, ular bug‘doyni dengizga tashlab, kemani yengillashtirishga kirishdilar. Quruqlik yaqin atrofda edi, biroq ular uni taniy olmadilar. Shunda kema bilan qirg‘oqqa iloji boricha yaqinroq borib to‘xtashga qaror qilindi. Ular langarlarni ko‘tarib, dengiz bo‘ylab suzishdi. So‘ngra ilgari ko‘tarilgan rulni yechib olib, uni o‘rnatishdi. Kichik yelkanni ko‘tarib, qirg‘oq tomon yo‘l olishdi. Kema qumloq sayozlikka o‘tirib qoldi. Kemaning tumshug‘i qumga botib qoldi, quyrug‘i esa to‘lqinlar zarbidan tez orada parchalana boshladi.
27:42−44 Askarlar mahbuslarning qochib ketishining oldini olish uchun ularni o‘ldirishga rozi bo‘lishdi, ammo yuzboshi Pavelni qutqarmoqchi bo‘lib, bunga yo‘l qo‘ymadi. U suzishni biladigan barcha odamlarga qirg‘oqqa suzib borishni buyurdi. Qolganlarga esa taxta yoki kemaning boshqa qismlaridan foydalanishni aytdi. Shu tariqa butun ekipaj va yo‘lovchilar quruqlikka chiqib, omon qolishdi.