Havoriylarning faoliyati: 2 Bob

E. Hosil bayrami va cherkovning tug‘ilishi (2:1−47)

2:1 Muqaddas Ruhning tushishini ramziy ifodalovchi Hosil bayrami, Masihning tirilishi ramzi bo‘lmish ilk mevalar bayramidan ellik kun o‘tib nishonlanar edi. Aynan shu Hosil bayrami kunida shogirdlar bir joyda yakdillik bilan to‘planishdi.

Ehtimol, ularning suhbati mavzusi Eski Ahdning Hosil bayrami haqidagi bo‘limlari (masalan, Lev 23:15-16) edi. Yoki ular Zaburning 132-sanosini kuylashgandir: "Birodarlarning birga yashashi naqadar yaxshi va yoqimli!"

2:2 Ruhning tushishi eshitildi, ko‘rindi va mo‘jiza bilan birga bo‘ldi. Osmondan kelayotgan va butun uyni to‘ldirgan shovqin xuddi kuchli shamol esayotgandek edi. Shamol - gazsimon, harakatchan moddalardan biri bo‘lib, Muqaddas Ruhning ramzidir (yog‘, olov va suv bilan bir qatorda). U Ruhning oliy, bashorat qilib bo‘lmaydigan harakatini ifodalaydi.

2:3 Har bir shogirdning ustiga alangaga o‘xshash tillar tushib, bo‘linib qo‘ngani ko‘rindi. Bu yerda ular olov tillari edi deyilmayapti, balki olovga o‘xshash edi.

Bu hodisani olov bilan cho‘qintirish bilan aralashtirib yubormaslik kerak. Garchi Ruh bilan cho‘qintirish va olov bilan cho‘qintirish bir oyatda aytilgan bo‘lsa-da (Mat 3:11-12; Luk 3:16-17), bu ikki alohida va bir-biridan farq qiladigan voqealardir. Birinchisi - barakani, ikkinchisi - hukmni anglatadi. Birinchisi imonlilarga, ikkinchisi imonsizlarga tegishli. Birinchisi orqali Muqaddas Ruh imonlilarga kirib, ularni mustahkamladi va Cherkovga asos soldi. Ikkinchisi bilan imonsizlar yo‘q qilinadi.

Yahyo cho‘mdiruvchi aralash olomonga murojaat qilganida (tavba qilganlar ham, qilmaganlar ham bor edi, Mat 3:6-7 ga qarang), u Masih ularni Muqaddas Ruh va olov bilan cho‘qintirishini aytdi (Mat 3:11). U faqat chin dildan tavba qilganlar bilan gaplashganida (Mark 1:5), Masih ularni Muqaddas Ruh bilan cho‘qintirishini aytdi (Mark 1:8).

Xo‘sh, Havoriylar 2:3 dagi olovga o‘xshash tillar nimani anglatardi? Shubhasiz, tillar nutq ramzi bo‘lib, ehtimol havoriylar o‘sha paytda boshqa tillarda gapirish qobiliyatini olishganini bildiradi. Olov esa, ehtimol Muqaddas Ruhni ramziy ifodalab, ushbu voqeadan keyin sodir bo‘ladigan jasoratli, jo‘shqin va’zxonlik faoliyatini ham anglatishi mumkin.

Ilhomli so‘zlash qobiliyati haqidagi taxmin ayniqsa haqiqatga yaqin, chunki ilhom - Muqaddas Ruh bilan to‘lgan odamning odatiy holati, guvohlik berish esa bu holatning tabiiy natijasidir.

2:4 Hosil bayramida sodir bo‘lgan mo‘jiza Muqaddas Ruh bilan to‘lish edi, shundan so‘ng shogirdlar boshqa tillarda gapira boshladilar. Shu paytgacha Xudoning Ruhi shogirdlar bilan birga edi, shu lahzadan boshlab U ularning ichida bo‘ldi (Yuh 14:17). Bu oyat Muqaddas Ruhning odamlar bilan munosabatlaridagi muhim burilish nuqtasini qayd etadi. Eski Ahdda Ruh insonga tushar, lekin faqat vaqtincha edi (Zab 50:13). Hosil bayramidan boshlab esa Xudoning Ruhi odamlarda doimiy yashay boshladi: U keldi va ular bilan abadiy qoladi (Yuh 14:16).

Hosil bayramida Muqaddas Ruh nafaqat imonlilarga kirdi, balki ularni to‘ldirdi. Xudoning Ruhi bizda najot topgan paytimizdan beri yashaydi, ammo Ruh bilan to‘lish uchun biz Kalomni o‘rganishimiz, u haqda mulohaza yuritishimiz, ibodat qilishimiz va Xudoning irodasiga muvofiq yashashimiz kerak. Bundan tashqari, imon keltirgan paytimizda Muqaddas Ruh bizga moy surtish (1Yuh 2:27), muhrlanish (Ef 1:13) va garov (Ef 1:14) beradi. Itoatkorligimizga bog‘liq bo‘lgan boshqa Muqaddas Ruh in’omlari ham bor: yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish (Hav 8:29), quvonch (1Sal 1:6) va kuch-qudrat (Rim 15:13).

Agar bugungi kunda Ruh bilan to‘lish avtomatik ravishda kafolatlanganda edi, Muqaddas Kitob bizni: "Muqaddas Ruh bilan to‘linglar", deb undamagan bo‘lardi (Ef 5:18).

Muqaddas Ruhning Hosil bayramida tushishi imonlilarni Masihning tanasi bo‘lgan Cherkovga birlashtirib qo‘ydi.

"Chunki hammamiz bir Ruh bilan bitta tanaga cho‘mdirildik. Yahudiylar ham, yunonlar ham, qullar ham, ozodlar ham - hammamiz bir Ruhdan ichdik" (1Kor 12:13). Shu vaqtdan e’tiboran, xatna qilinganlar ham, majusiylar ham Iso Masihda yangi bir inson va bir tana a’zolari bo‘lishlari kerak edi (Ef 2:11-22).

Muqaddas Ruhga to‘lgan shogirdlar Ruh ularga qanday gapirish qobiliyatini bergan bo‘lsa, shunday boshqa tillarda gapira boshladilar. Keyingi oyatlardan ma’lum bo‘ladiki, ularga ilgari hech qachon o‘rganmagan zamonaviy xorijiy tillarda gapirish mo‘jizaviy qobiliyati berilgan. Bu ma’nosiz hayajonli xitoblar emas, balki o‘sha paytda dunyoning boshqa qismlarida gapiriladigan ma’lum tillar edi. Bu tillar in’omi Xudo havoriylarning va’zlari haqiqatligini tasdiqlash uchun ishlatgan mo‘jizaviy alomatlardan biri edi (Ibr 2:3-4). O‘sha paytda Yangi Ahd hali yozilmagan edi. Endi esa, Xudoning to‘liq Kalomi yozma ravishda mavjud bo‘lganidan so‘ng, alomatlarga bo‘lgan ehtiyoj asosan yo‘qoldi (albatta, qudratli Muqaddas Ruh, agar xohlasa, ulardan foydalanishi mumkin).

Hosil bayramida tillar in’omining namoyon bo‘lishi tillar doimo Ruh in’omi bilan birga kelganligining isboti sifatida ishlatilmasligi kerak. Agar shunday bo‘lganida, nima uchun tillar quyidagilar bilan bog‘liq holda tilga olinmaydi:

1) uch mingning imonga kelishi (Havoriylar 2:41);

2) besh mingning imonga kelishi (Havoriylar 4:4);

3) samariyaliklar Muqaddas Ruhni qabul qilganligi (Havoriylar 8:17)?

Aslida, Havoriylar kitobida tillar in’omi haqida faqat yana ikki holatda eslatib o‘tilgan:

1. Korniliy xonadonidagi g‘ayriyahudiylar imonga kelganda (Havoriylar 10:46).

2. Efesda Yahyoning shogirdlari qayta cho‘mdirilganda (Havoriylar 19:6).

5-oyatga o‘tishdan oldin shuni aytib o‘tishimiz kerakki, ilohiyotchilar o‘rtasida Muqaddas Ruh bilan cho‘mdirilish masalasida katta kelishmovchiliklar mavjud: bu hodisa necha marta sodir bo‘lgani va uning oqibatlari haqida.

Ruh bilan cho‘mdirilish chastotasiga kelsak, quyidagi qarashlar mavjud:

1. U faqat bir marta - Hosil bayramida sodir bo‘lgan. O‘shanda Masihning tanasi shakllangan va o‘shandan beri imonlilar cho‘mdirilish in’omiga sherik bo‘lishmoqda.

2. U uch yoki to‘rt bosqichda sodir bo‘lgan: Hosil bayramida (2-bob), Samariyada (8-bob), Korniliy uyida (10-bob) va Efesda (19-bob).

3. U har bir alohida insonning najot topish lahzasida sodir bo‘ladi.

Cho‘mdirilishning odamlar hayotiga ta’siriga kelsak, ba’zi ilohiyotshunoslar fikricha, bu odatda imonga kelishdan keyin sodir bo‘ladigan va ozmi-ko‘pmi to‘liq muqaddaslashtirishga olib keladigan "ikkinchi quyilish"dir. Bu fikr Muqaddas Yozuvlarda tasdiqlanmagan. Yuqorida aytib o‘tilganidek, Muqaddas Ruh bilan cho‘mdirilish orqali imonlilar:

1) Jamoatga birlashtirilgan (1Kor 12:13);

2) kuch bilan to‘ldirilgan (Havoriylar 1:8).

2:5−13 Hosil bayrami munosabati bilan Quddusga o‘sha paytda ma’lum bo‘lgan butun dunyodan xudojo‘y yahudiylar yig‘ilishdi. Ular sodir bo‘lgan voqeani eshitib, havoriylar turgan uyga to‘planishdi. Xudoning Ruhi o‘shanda ham, hozir ham odamlarni o‘ziga jalb qilardi.

Xalq uyga yaqinlashganda, havoriylar allaqachon turli tillarda gapira boshlagan edilar. Kelganlar hayratga tushib, Xudoning shogirdlari bo‘lmish galileyaliklarning turli xorijiy tillarda so‘zlashayotganini eshitdilar. Biroq mo‘jiza tinglovchilarda emas, gapiruvchilarda sodir bo‘ldi. Tinglovchilar kim bo‘lishidan qat’i nazar - tug‘ma yahudiylarmi yoki yahudiylikni qabul qilganlarmi, sharqlikmi yoki g‘arblik, shimollik yoki janublik - ularning har biri o‘z ona tilida Xudoning buyuk ishlari haqidagi hikoyani eshitdi. Yunoncha "dialektos" so‘zi 6- va 8-oyatlarda ishlatilgan bo‘lib, "til, sheva" ma’nosini anglatadi va hozirgi "dialekt" so‘zini keltirib chiqargan.

Hosil bayramida tillar in’omining maqsadlaridan biri xorijiy tillarda so‘zlashuvchi odamlarga bir vaqtning o‘zida Xushxabarni va’z qilish edi, degan fikr keng tarqalgan. Masalan, bir muallif shunday yozadi: "Xudo O‘z qonunini bir xalqqa va bir tilda berdi, lekin Xushxabarni barcha xalqlarga barcha tillarda berdi."

Ammo bu matndan bunday xulosa kelib chiqmaydi. Turli tillarda gapiruvchilar Xudoning buyuk ishlari haqida hikoya qilishdi (2:11). Bu Isroil xalqiga alomat edi (1Kor 14:21−22), uning maqsadi hayrat va hayratlanish uyg‘otish edi. Butrus esa, aksincha, tinglovchilarining aksariyati tushunadigan tilda Xushxabarni va’z qildi.

Guvohlar tillarning mo‘jizaviy in’omiga turlicha munosabat bildirdilar. Ba’zilari juda qiziqib qolganga o‘xshardi, boshqalari esa havoriylarni yangi sharobdan mast bo‘lganlikda aybladilar. Havoriylar, darhaqiqat, tashqi kuch ta’sirida edilar, ammo bu sharob emas, balki Muqaddas Ruhning ta’siri edi.

Ruhan qayta tug‘ilmagan odamlar ruhiy hodisalarni tabiiy sabablar bilan izohlashga moyil bo‘ladilar. Bir kuni osmondan Xudoning ovozi eshitilganda, ba’zilar buni momaqaldiroq deb aytishgan edi (Yuhanno 12:28−29). Endi imonsizlar masxaralab, havoriylarning Ruh tushgandan keyingi ko‘tarinki kayfiyatini yosh sharobning ta’siri bilan izohladilar. "Odamlar, - degan edi Shiller, - quyoshda ham dog‘larni topishni va o‘zlaridan yuqori turganlarni pastga tortib, loyga botishni yaxshi ko‘radilar."

2:14 Bir paytlar Rabbidan qasam ichib tongan havoriy endi olomon oldiga chiqib, nutq so‘zlamoqda. U endi jur’atsiz va ikkilanuvchi izdosh emas, u sher kabi kuchga to‘lgan. Hosil bayrami uni o‘zgartirib yubordi. Butrus endi Ruhga to‘lgan.

Qaysariya Filippida Rabbimiz Butrusga Osmon Shohligining kalitlarini berishni va’da qilgan edi (Matto 16:19). Bu yerda, Havoriylarning 2-bobida, biz uning bu kalitlar bilan yahudiylarga eshikni qanday ochayotganini ko‘ramiz (14-oyat), xuddi keyinchalik, 10-bobda, u g‘ayriyahudiylarga eshikni qanday ochishini ko‘rganimizdek.

2:15 Avvalo, havoriy o‘sha kundagi g‘ayrioddiy hodisalar yosh sharobning ta’siri natijasi emasligini tushuntirmoqda. Endigina ertalab soat to‘qqiz bo‘lgan edi, shu qadar ko‘p odam bunday erta paytda mast bo‘lib qolishi g‘ayritabiiy holat bo‘lardi. Bundan tashqari, sinagogadagi bayram ibodatida qatnashayotgan yahudiylar kundalik qurbonlik vaqtiga qarab, ertalab soat o‘ngacha yoki hatto tushgacha yeyish va ichishdan tiyilishar edi.

2:16−19 Sodir bo‘lgan voqeaning haqiqiy sababi Muqaddas Ruhning tushishi edi. Bu Yo‘el payg‘ambar tomonidan bashorat qilingan (Yo‘el 2:28 va keyingi oyatlar).

Aslida, Hosil bayrami kunidagi voqealar Yo‘elning bashoratini to‘liq amalga oshirmadi. 17-20-oyatlarda tasvirlangan hodisalarning ko‘pi o‘sha paytda yuz bermadi. Biroq Hosil bayramida sodir bo‘lgan voqea oxirgi kunlarda, Rabbimizning ulug‘ va shonli kunidan oldin bo‘ladigan narsalarning boshlanishi edi. Agar Hosil bayrami kuni Yo‘elning bashorati amalga oshgan bo‘lsa, nega keyinroq (3:19) butun xalq tavba qilsa va Isroil xalqi ular xochga mixlagan Zotni qabul qilsa, Iso qaytib keladi va Egamizning kuni boshlanadi, degan va’d berilgan?

Yo‘eldan keltirilgan iqtibos "ikki karra ishora qonuni"ning namunasidir. Bu qonunga ko‘ra, Muqaddas Kitobdagi har qanday bashorat bir vaqtda qisman va keyinchalik to‘liq amalga oshadi.

Xudoning Ruhi Hosil bayramida yog‘ildi, ammo barcha odamlar ustiga emas. Bashoratning to‘liq ijrosi buyuk azob-uqubat kunlarining oxirida yuz beradi. Masihning ulug‘vorlik bilan qaytishidan oldin osmonda mo‘jizalar va yerda alomatlar bo‘ladi (Matto 24:29-30). O‘shanda Rabbimiz Iso Masih dushmanlarini yo‘q qilish va O‘z Shohligini o‘rnatish uchun yerga keladi. Uning ming yillik hukmronligi boshida Xudoning Ruhi barcha insonlarga - majusiylar va yahudiylarga yog‘iladi va bu holat ming yil davomida asosan davom etadi. Ruhning turli namoyon bo‘lishlari odamlarga ularning jinsi, yoshi yoki ijtimoiy mavqeidan qat’i nazar beriladi. Bilim beruvchi vahiylar va tushlar, uni boshqalarga yetkazuvchi bashoratlar bo‘ladi. Shunday qilib, vahiy va bashorat in’omlari namoyon bo‘ladi. Bularning barchasi Yo‘el oxirgi kunlar deb atagan davrda sodir bo‘ladi (17-oyat). Albatta, bu yerda Jamoatning emas, balki Isroilning so‘nggi kunlari nazarda tutilgan.

2:20 Bu yerda aniq aytilishicha, osmondagi g‘ayritabiiy alomatlar Egamizning kuni kelishidan oldin sodir bo‘ladi. Ushbu kontekstda "Egamizning kuni" iborasi Uning dushmanlarini yo‘q qilish va kuch-qudrat hamda buyuk ulug‘vorlik bilan hukmronlik qilish uchun yerga shaxsan qaytishini anglatadi.

2:21 Butrus Yo‘eldan keltirilgan iqtibosni Egamizning nomini chaqirgan har bir kishi najot topadi, degan va’d bilan yakunlaydi. Har bir insonga, agar u Rabbiga ishonsa, najot berilishi - barcha zamonlar uchun Xushxabardir. Egamizning nomi Egamiz bo‘lgan barcha narsalarni o‘z ichiga olgan tushunchadir. Demak, Uning nomini chaqirish - chin dildan ishonib, Uni najotning yagona yo‘li sifatida chaqirishdir.

2:22-24 Ammo Egamiz kim? Keyin Butrus ular xochga mixlagan Iso aslida Egamiz, ya’ni Masih ekanligining ajoyib xabarini e’lon qiladi. Avval u Isoning hayoti, o‘limi, tirilishi va osmonga ko‘tarilishi, so‘ngra Otasi Xudoning o‘ng tomonida ulug‘lanishi haqida hikoya qiladi. Agar shu paytgacha ular Iso hali ham qabrda yotibdi, degan xayolga borganlarida, Butrus tezda ularning bu yanglish fikrlarini yo‘qqa chiqaradi. Ular o‘zlari o‘ldirgan Zot osmonda ekanini va Uning oldida javob berishlari kerakligini anglashlari lozim.

Mana havoriyning dalillari: Ko‘plab mo‘jizalar Nosiralik Isoning Xudo tomonidan yuborilgan Zot ekanligini tasdiqladi. U bularni Xudoning qudrati bilan amalga oshirgan (22-oyat). Xudo O‘z qaroriga va oldindan bilishiga ko‘ra, Uni Isroil xalqi qo‘liga topshirdi. Ular esa, o‘z navbatida, Uni majusiylarga (qonunni bilmaganlarga) topshirdilar va ular Uni xochga mixlab o‘ldirdilar (23-oyat). Biroq Xudo Uni o‘lim kishanlarini uzib, tiriltirdi. O‘lim Uni ushlab qolishi mumkin emas edi, chunki:

1) Xudoning mohiyati Uning qayta tirilishini talab qilardi. U gunohsiz bo‘la turib, gunohkorlar uchun o‘ldi. Xudo Uni tiriltirishi kerak edi va bu Masihning qurbon bo‘lishidan mamnun ekanligining isboti bo‘lardi;

2) Eski Ahd bashoratlari Uning qayta tirilishini oldindan aytgan. Keyingi oyatlarda Butrus buni alohida ta’kidlaydi.

2:25-27 15-Zaburda Dovud Rabbimizning hayoti, o‘limi, tirilishi va ulug‘lanishi haqida bashorat qiladi.

Uning hayoti haqida gapirar ekan, Dovud Otasi bilan doimiy muloqotda bo‘lgan Zotning cheksiz ishonchi va qat’iy ishoninni ifodalaydi. Uning qalbi, tili va tanasi - butun vujudi quvonch va umidga to‘lgan edi.

Uning o‘limi haqida bashorat qilar ekan, Dovud Xudo Uning jonini do‘zaxda qoldirmasligini va O‘z Muqaddasini chirishni ko‘rishga yo‘l qo‘ymasligini oldindan bilgan. Boshqacha aytganda, Rabbimiz Isoning joni tanadan abadiy ajralib qolmaydi va tanasi chirishga duchor bo‘lmaydi. (Bu oyatni Rabbimiz Iso o‘limi paytida yer qa’rida, marhumlarning ruhlari saqlanadigan zindonda bo‘lganini isbotlash uchun ishlatmaslik kerak. Uning ruhi jannatga ketdi (Luqo 23:43), tanasi esa qabrga qo‘yildi.) Jannat "uchinchi osmon" bilan bir xil (2 Korinfliklar 12:2, 4).

2:28 Rabbimizning tirilishiga kelsak, Dovud Xudo unga hayot yo‘lini ko‘rsatishiga ishonch bildiradi. Zabur 15:11-da Dovud: "Sen menga hayot yo‘lini ko‘rsatasan..." deb yozgan. Bu yerda esa Butrus ushbu so‘zlarni keltirib, kelasi zamonni o‘tgan zamonga almashtirgan: "Sen menga hayot yo‘lini bilishni nasib etding". Albatta, uni Muqaddas Ruh yo‘naltirgan, chunki o‘sha paytda tirilish allaqachon yuz bergan edi.

Qutqaruvchining qayta tirilishidan keyingi ulug‘lanishi Dovudning quyidagi so‘zlarida bashorat qilingan: "Sen meni O‘z huzuringda quvonchga to‘ldirasan", yoki Zabur 15:11-da aytilganidek: "Sening huzuringda quvonchning to‘liqligi, Sening o‘ng qo‘lingda abadiy farog‘at bor".

2:29 Butrus ta’kidlashicha, Dovud buni o‘zi haqida ayta olmagan, chunki uning tanasi chirishni ko‘rgan. Uning qabri o‘sha kunlarda yahudiylarga yaxshi ma’lum edi. Ular uning tirilmaganini bilishardi.

2:30−31 Ushbu Zaburda Dovud payg‘ambar sifatida namoyon bo‘ladi. U Xudo uning avlodlaridan birini tiriltirib, abadiy taxtga o‘tqazishni va’da qilganini esladi. Dovud bu Masih bo‘lishini va U o‘lsa ham, Uning ruhi tana qobig‘idan tashqarida qolmasligini, tanasi esa chirishni ko‘rmasligini bilardi.

2:32−33 Endi Butrus yahudiy tinglovchilarini hayratda qoldirgan xabarni takrorlaydi. Dovud bashorat qilgan Masih - Nosiralik Iso. Xudo Uni tiriltirdi. Buni barcha havoriylar tasdiqlay olardi, chunki ular Uning tirilishiga guvoh bo‘lgandilar. Rabbimiz Iso tirilganidan so‘ng, Xudoning o‘ng qo‘li bilan yuksaltirildi va endi, Ota va’da qilganidek, Muqaddas Ruhni yubordi. O‘sha kuni Quddusda sodir bo‘lgan voqeaning izohi shunday.

2:34−35 Dovud Masihning yuksalishini ham bashorat qilmaganmidi? Zabur 109:1-da u o‘zi haqida gapirmayapti. U Yahovaning Masihga qarata aytgan so‘zlaridan iqtibos keltiradi: "Dushmanlaringni oyoqlaring ostiga qo‘ygunimcha, Mening o‘ng tomonimda o‘tir". (E’tibor bering, 33-35-oyatlar Masihning ulug‘lanishi va dushmanlarini jazolash hamda O‘z Shohligini o‘rnatish uchun qaytib kelishi o‘rtasidagi kutish davri haqida so‘zlaydi.)

2:36 Yana o‘sha xabar yahudiylarning qulog‘iga yetib boradi. XUDO SIZ XOCHGA MIXLAGAN ISONI RABBIY VA MASIH QILDI. Bengel aytganidek, "bu nutqning oxiri nayzadek o‘tkir edi": O‘SHA SIZ XOCHGA MIXLAGAN ISONI. Ular Xudoning Moy surtilganini xochga mixlashdi va Muqaddas Ruhning tushishi Isoning osmonda ulug‘langanining isboti bo‘ldi (Yuhanno 7:39-ga qarang).

2:37 Muqaddas Ruhning fosh qiluvchi kuchi shunchalik kuchli ediki, tinglovchilar bu nutqqa darhol munosabat bildirdilar. Butrus ularni hech narsaga undamay turib, ular o‘zlari: "Nima qilishimiz kerak?" deb so‘rashdi. Bu savol chuqur aybdorlik hissi ta’sirida tug‘ildi. Endi ular o‘zlari shafqatsizlik bilan o‘ldirgan Isoning Xudoning suyukli O‘g‘li ekanini angladilar. Bu Iso tirildi va hozir osmonda ulug‘landi. Endi qotillikda aybdorlar qanday qilib jazodan qutulishlari mumkin?

2:38 Butrus javob berib, ular tavba qilishlari va gunohlarining kechirilishi uchun Iso Masih nomi bilan cho‘qinishlari kerakligini aytdi. Avvalo, ular tavba qilishlari, o‘z ayblarini tan olishlari va Xudo bilan birga o‘zlarini ham hukm qilishlari kerak edi.

Keyin esa gunohlari kechirilishi uchun suvga cho‘mishlari kerak edi. Bir qarashda bu oyatda suvga cho‘mish orqali najot topish haqidagi ta’limot borga o‘xshaydi va ko‘p odamlar aynan shu ma’noni anglatishini qat’iy ta’kidlashadi. Bunday talqin quyidagi sabablarga ko‘ra noto‘g‘ri:

1. Yangi Ahdning o‘nlab oyatlarida aytilishicha, najot Rabbimiz Iso Masihga ishonish orqali qo‘lga kiritiladi (masalan, Yuhanno 1:12; 3:16, 36; 6:47; Havoriylar 16:31; Rimliklarga 10:9). Bu ko‘plab dalillarni bir yoki ikki oyat bilan rad etib bo‘lmaydi.

2. Xochdagi qaroqchiga, garchi u cho‘qintirilmagan bo‘lsa-da, najot kafolatlangan edi (Luqo 23:43).

3. Najotkorning O‘zi kimnidir cho‘qintirgani haqida hech qanday dalil yo‘q - agar cho‘qintirish najot uchun zarur bo‘lsa, bu g‘alati ko‘rinadigan xato bo‘lardi.

4. Havoriy Pavlus faqat ba’zi korinfliklarni cho‘qintirgani uchun Xudoga shukrona aytadi, agar cho‘qintirish najotbaxsh kuchga ega bo‘lsa, bu ham g‘alati bo‘lardi (1 Korinfliklarga 1:14-16). Shuni ta’kidlash lozimki, havoriylar faqatgina yahudiylarni gunohlari kechirilishi uchun suvga cho‘mishga undagan (Havoriylar 22:16-ga qarang). Bu fakt, bizningcha, ushbu parchani tushunishning kalitidir. Isroil xalqi ulug‘vor Rabbini xochga mixladilar. Yahudiylar: "Uning qoni bizning va farzandlarimizning bo‘ynida," deyishdi (Matto 27:25). Shunday qilib, Isroil xalqi Masihning o‘limiga aybdor bo‘ldi.

Endi o‘sha yahudiylarning ba’zilari o‘z xatolarini tushunib yetdilar. Ular tavba qilib, Rabbiy oldida gunoh qilganliklarini tan olishdi. Ular Rabbimiz Isoga o‘z Najotkorlari sifatida ishonib, yuqoridan tug‘ilishdi va gunohlari abadiy kechirildi. Ular suvga cho‘qinayotib, Rabbini xochga mixlagan xalqdan ajralib, Uning xalqiga mansub ekanliklarini e’lon qilishardi. Shunday qilib, suvga cho‘mish ularning Masihni rad etish gunohini (boshqa barcha gunohlar singari) yuvilganining ramziga aylandi. Bu ularni yahudiylardan ajratib, masihlarga aylantirdi. Ammo cho‘qintirish ularni qutqarmadi. Buni faqat Isoga bo‘lgan ishonchgina amalga oshirishi mumkin edi. Boshqacha o‘rgatish - bu boshqa Xushxabarni o‘rgatish va buning uchun la’natga duchor bo‘lish demakdir (Galatiyaliklarga 1:8−9).

Gunohlarni kechirish uchun cho‘qintirishning yana bir talqinini Rayri beradi:

"Bu ibora ’gunohlar kechirilishi uchun’ degan ma’noni anglatmaydi, chunki Yangi Ahdning barcha qismlarida gunohlar cho‘qintirish tufayli emas, balki Masihga bo‘lgan imon natijasida kechiriladi. Bu jumla ’gunohlarning kechirilishi sababli cho‘qinmoq’ ma’nosini anglatadi. Yunoncha ’eis’ (uchun) so‘zi nafaqat bu yerda, balki, masalan, Matto Injili (12:41)dan olingan parchada ham ’sababli, tufayli’ ma’nosini anglatadi. Bu parchaning ma’nosini faqat shunday tushuntirish mumkin: ’Ular Yunus va’zi tufayli (va’zi uchun emas) tavba qilishdi.’ Pentakost kunida havoriylar uyiga yig‘ilganlarning barchasi tavba qilganidan so‘ng, gunohlari kechirildi va shu sababli ular cho‘qintirilishi mumkin edi." (Charles C. Ryrie, Havoriylarning faoliyati. 24.)

Butrus ularga, agar tavba qilib cho‘qintirilsalar, Muqaddas Ruh in’omini olishlarini aytdi. Xuddi shu ketma-ketlik bugun ham qo‘llanilishi kerak deb ta’kidlash, Xudoning ibtidoiy Cherkovni qanday boshqarganini tushunmaslikni anglatadi. G. P. Barker "Rim papasi" kitobida ajoyib tarzda ko‘rsatganidek, Havoriylar faoliyatida imonlilar jamoalarining to‘rt turi tasvirlangan va har bir holatda Muqaddas Ruhni qabul qilish bilan bog‘liq voqealar tartibi turlicha.

Bu yerda, Havoriylar 2:38 da yahudiy masihiylar haqida o‘qiymiz. Ular uchun ketma-ketlik quyidagicha edi:

1. Tavba.

2. Suvda cho‘qintirish.

3. Muqaddas Ruhni qabul qilish.

Samariyaliklarning imon keltirishlari haqida Havoriylar 8:14-17 da aytilgan. U yerda voqealar quyidagi tartibda sodir bo‘ldi:

1. Ular imon keltirdilar.

2. Ular suvda cho‘qintirildilar.

3. Havoriylar ular uchun ibodat qilishdi.

4. Havoriylar ularga qo‘llarini qo‘ydilar.

5. Ularga Muqaddas Ruh tushdi.

Havoriylar 10:44-48 da g‘ayriyahudiylarning imon keltirishlari haqida hikoya qilinadi. Bu holatda hodisalar ketma-ketligiga e’tibor bering:

1. Imon.

2. Muqaddas Ruhning tushishi.

3. Suvda cho‘qintirish.

Oxirgi, to‘rtinchi turdagi imonlilar jamoasi Yahyo payg‘ambarning izdoshlaridan iborat edi (Havoriylar 19:1-7):

1. Ular imon keltirdilar.

2. Ular ikkinchi marta cho‘qintirildilar.

3. Havoriy Pavlus ularga qo‘llarini qo‘ydi.

4. Muqaddas Ruh ularga tushdi.

Xo‘sh, bu Havoriylar faoliyatida to‘rtta najot yo‘li tasvirlanganini anglatadimi? Albatta, yo‘q. Najot Rabbimizga bo‘lgan imon asosida sodir bo‘lgan, bo‘lmoqda va doimo shunday bo‘ladi. Ammo Havoriylar faoliyatida qayd etilgan o‘tish davrida, Xudo O‘z irodasi bilan Muqaddas Ruhni qabul qilish bilan bog‘liq voqealar tartibini O‘ziga ma’lum, ammo bizdan yashirin sabablarga ko‘ra o‘zgartiradi.

Xo‘sh, bugungi kunda qanday sxema qo‘llanilishi mumkin? Umuman olganda, Isroil xalqi Masihni rad etgani uchun, yahudiylar o‘zlari ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan maxsus huquqlardan mahrum bo‘ldilar. Endi Rabbimiz majusiy xalqlarni O‘z nomi bilan chaqirmoqda (Havoriylar 15:14). Shunday qilib, bugungi sxema Havoriylar faoliyati 10-bobida keltirilgan sxemaga mos keladi:

1. Imon.

2. Muqaddas Ruhning tushishi.

3. Suvda cho‘qintirish.

   Bizningcha, bunday tartib bugungi kunda barchaga: yahudiylarga ham, majusiylarga ham taalluqlidir. Bir qarashda bu fikr asossiz ko‘rinishi mumkin. Savol tug‘iladi: yahudiylarning xristianlikni qabul qilish tartibi Havoriylar 2:38-dan Havoriylar 10:44-48-dagi ketma-ketlikka qachon o‘zgaradi? Albatta, aniq bir kunni ko‘rsatib bo‘lmaydi. Ammo Havoriylar kitobida Xushxabarni asosan yahudiylar orasida tarqatishdan bu ta’limotni majusiylar orasida yoyishga asta-sekin o‘tish kuzatiladi, chunki yahudiylar uni bir necha bor rad etishgan. Havoriylar kitobining oxiriga kelib, deyarli butun Isroil xalqi Xushxabarni bilgan, ammo uni qabul qilmagan. Ular imonsizliklari tufayli Xudo tanlagan xalq deb atalish huquqidan mahrum bo‘ldilar. Cherkov davrida e’tibor ko‘proq majusiy xalqlarga qaratilgan, shuning uchun Xudo tomonidan majusiylar uchun o‘rnatilgan va Havoriylar kitobida keltirilgan xristianlashtirish tartibi qo‘llaniladi (10:44-48).

   2:39 Keyin Butrus ularga Muqaddas Ruhning va’dasi ularga va ularning farzandlariga (yahudiylarga), shuningdek, Rabbimiz chaqirgan barcha uzoqdagi (majusiy) xalqlarga tegishli ekanligini eslatadi.

   Bir paytlar: "Uning qoni bizning va bolalarimizning bo‘ynida," degan odamlar endi, agar imon keltirsalar, o‘zlari va farzandlariga Xudoning marhamati va’da qilinganini eshitmoqdalar.

   Bu oyat ko‘pincha imonli ota-onalarning farzandlari ahdda va’da qilingan imtiyozlarga ega bo‘ladi yoki avtomatik ravishda najot topadi, deb noto‘g‘ri talqin qilinadi. Sperjen bunga shunday javob beradi:

   "Imonlilar nahotki tanadan tug‘ilgan - tana, Ruhdan tug‘ilgan - Ruh ekanini bilmasa? Nopokdan pok tug‘iladimi? Tabiiy tug‘ilish o‘zida gunohkor tabiatni tashiydi va yangi tug‘ilgan chaqaloqqa inoyatni o‘tkaza olmaydi. Yangi Ahdda ta’kidlanishicha, Xudoning farzandlari "qondan emas, tana xohishidan emas, erkakning xohishidan emas, balki Xudodan tug‘ilgan." (Charlz H. Spurjen, Yangi Ahd xazinasi, 1:530.)

   Ta’kidlash joizki, va’da nafaqat "sizga va farzandlaringizga," balki Rabbimiz Xudo kimni chaqirsa, uzoqdagi barchaga ham tegishli. Bu ibora "kimki Injil da’vatiga javob bersa" iborasiga tengdir.

   2:40 Bu bobda Butrusning nutqi to‘liq keltirilmagan, lekin uning asosiy g‘oyasi shundan iborat ediki, uni tinglayotgan yahudiylar Rabbimiz Isoni rad etib, o‘ldirgan bu buzuq avloddan qutulishlari kerak edi. Ular buni Isoga o‘zlarining Xaloskori va Masihi sifatida ishonib, gunohkor Isroil xalqi bilan aloqalarini ommaviy ravishda uzib, xristiancha suvga cho‘mish orqali amalga oshirishlari mumkin edi.

   2:41 O‘sha kuni ko‘p odamlar suvga cho‘mmoqchi bo‘lishdi. Bu ularning Butrusning so‘zini Rabbimizning so‘zi sifatida chin dildan qabul qilganliklarini ko‘rsatadi. (Tanqidiy (NU) matnda "chin dildan" so‘zi tushirib qoldirilgan.)

   O‘sha kuni imonlilarga uch mingga yaqin jon qo‘shildi. Agar imon keltirganlaning soni xizmat Muqaddas Ruhning qudrati bilan amalga oshganining eng yaxshi dalili bo‘lsa, Butrusning xizmati shubhasiz shunday edi. Albatta, bu voqealar Jalilalik baliqchiga Hazrati Isoning: "Men sizlarni odamlarni ovlaydigan qilib qo‘yaman" (Matto 4:19), degan so‘zlarini eslatgan bo‘lsa kerak. Ehtimol, u Xaloskorning quyidagi so‘zlarini ham eslagan: "Sizlarga chin haqiqatni aytaman: Menga ishongan kishi Men qilayotgan ishlarni o‘zi ham qiladi, hatto bulardan ham buyukroq ishlarni qiladi, chunki Men Otamning oldiga ketyapman" (Yuhanno 14:12).

   Imon keltirganlaning soni - uch mingga yaqin kishini ehtiyotkorlik bilan qayd etilishi ibratlidir. Xudoning barcha xizmatkorlari yangi imon keltirganlani sanashda xuddi shunday vazminlikni namoyon etishlari mumkin edi.

   2:42 Imon keltirishning haqiqiyligi doimo amalda tasdiqlanadi. Yangi imon keltirganlar o‘z e’tiqodlarining samimiyligini quyidagilarda doimiy ravishda ko‘rsatadilar:

   1) havoriylarning ta’limotiga sodiq qolish, ya’ni havoriylarning avval og‘zaki, endi esa Yangi Ahdda yozilgan ilohiy ilhomlangan so‘zlariga doimo quloq solish;

   2) hamkorlik. Yangi hayotning yana bir dalili - yangi imon keltirganlarning Xudoning xalqi bilan muloqot qilish va ular bilan quvonch va qayg‘ularini baham ko‘rish istagidir. Ularning qalbida dunyodan ajralib qolganlik va boshqa masihiylar bilan birlik tuyg‘usi hukmron edi.

   3) non sindirish. Yangi Ahdda bu ibora ham Rabbimizning Kechki ziyofatini, ham odatiy birgalikdagi ovqatlanishni anglatadi. Har bir holatdagi aniq ma’no matndan aniqlanadi. Bu yerda, chamasi, Rabbimizning Kechki ziyofati nazarda tutilyapti, chunki ular ovqat yeyishda davom etishdi, deyish ortiqcha bo‘lardi. Havoriylar 20:7-dan bilamizki, dastlabki masihiylar haftaning birinchi kunida non sindirishgan. Ilk havoriylar jamoatida Rabbimizning Kechki ziyofatidan keyin azizlarning bir-biriga bo‘lgan muhabbatining ifodasi sifatida sevgi ziyofati (agapa) o‘tkazilgan. Ammo vaqt o‘tishi bilan bu an’ana yo‘qolib ketdi.

4. ibodat. Bu ilk masihiylarning to‘rtinchi asosiy jamoat odati edi. Ular ibodatlarda Rabbimizga sajda qilib, Unga xizmat qilar, har bir ishda Unga tayanar, Undan o‘zlarini asrashini va yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishini so‘rardilar.

   2:43 Odamlarni hayratli qo‘rquv hissi qamrab oldi. Muqaddas Ruhning qudratli kuchi shunchalik yaqqol ko‘rinib turardiki, yuraklar to‘xtab qolar va unga bo‘ysunardi. Havoriylarning ko‘plab mo‘jizalar va alomatlar ko‘rsatayotganini ko‘rib, yahudiylarning qalblari hayratga to‘ldi. Bu yerda mo‘jizalar deb hayrat va hayajon uyg‘otadigan g‘ayritabiiy hodisalar aytilgan. Alomatlar esa ramziy ma’noga ega bo‘lgan mo‘jizalardir, shu bois ular imondorlarga Xudoning irodasini yetkazadi. G‘ayritabiiy hodisa shunchaki mo‘jiza ham, alomat ham bo‘lishi mumkin.

   2:44−45 Imondorlar doimo birga yig‘ilishar va hamma narsalari umumiy edi. Rabbimizning sevgisi ularning yuraklarini to‘ldirib toshgani uchun har qanday mulkni umumiy deb hisoblardilar (4:32). Jamoada pulga ehtiyoj tug‘ilganda, ular shaxsiy mulklarini sotib, tushgan mablag‘ni o‘zaro taqsimlaganlar. Shunday qilib, jamoatda hamma teng edi.

   "Imondorlar orasida yakdillik va manfaatlar umumiyligi namoyon bo‘lib, gunohkor tabiatimizga xos xudbinlik bir-biriga bo‘lgan sevgida yo‘qolgan edi. Bu tuyg‘u Rabbimizning odamlarga bo‘lgan sevgisidan kelib chiqqan. Ular shu ma’noda birga edilarki, o‘zlaridagi barcha narsalarni birgalikda boshqarardilar, buni hech qanday qonun yoki majburlash bilan emas (bu hamma narsani barbod qilardi), balki ularning barchasi Masihga tegishli ekanligini va Masih ularning barchasiga birgalikda va har biriga alohida tegishli ekanligini anglagan holda qilardilar. Uning barakasi shunday boylikki, uni hech narsa kamaytira olmaydi, qancha ko‘p berilsa, shuncha ko‘p olinadi. Ular "mulklar va har qanday mulkni sotib, har kimning ehtiyojiga qarab, hammaga bo‘lib berardilar." (F. W. Grant, "Havoriylar", The Numerical Bible: Acts to 2 Corinthians, VL25:26.)

   Bugungi kunda ko‘pchilik ilk masihiylardan o‘rnak olishning hojati yo‘q deb o‘ylaydi. Bu yaqinlarimizni o‘zimizni sevganday sevmasligimiz kerak, degan fikrga o‘xshaydi. Ko‘chmas mulk va shaxsiy mulkni bo‘lishish istagi inson qalbi Muqaddas Ruh bilan to‘ldirilganda muqarrar ravishda paydo bo‘lardi. Yuqorida aytilganidek, "haqiqiy masihiy o‘zida haddan ziyod ko‘p, boshqalarda esa haddan ziyod kam bo‘lishiga ko‘nika olmaydi".

   2:46 Ushbu oyat Hosil bayramining yangi imonga kelganlarning diniy hayoti va turmushiga qanday ta’sir qilganini ko‘rsatadi.

   Ularning diniy hayoti haqida fikr yuritar ekanmiz, birinchi imonga kelganlar nasl-nasabi jihatidan yahudiylar bo‘lganini unutmasligimiz kerak. Masihiy jamoati allaqachon mavjud bo‘lsa-da, yahudiy diniy an’anasi bilan aloqalar bir muncha vaqt davom etdi. Yahudiylik cheklovlaridan xalos bo‘lish jarayoni Havoriylar faoliyatida tasvirlangan butun davr davomida davom etdi. Shu sababli, imondor masihiylar ma’baddagi xizmatlarga qatnashishni davom ettirdilar, u yerda Eski Ahdni o‘qish va tushuntirishni tinglardi. Bundan tashqari, ular uyma-uy yig‘ilib, 42-oyatda aytilganlarni bajarishardi. (Har safar Pavlus va boshqalar ma’badga kirganini o‘qiganimizda, ular muqaddas joyga emas, balki ichki hovliga kirganini anglatadi. Muqaddas joyga faqat ruhoniylar kirishi mumkin edi. G‘ayriyahudiylarga esa faqat tashqi hovliga kirishga ruxsat berilgan, undan ichkariga kirish o‘lim bilan jazolanardi.)

   Ularning turmushi haqida o‘qiymizki, ular non sindirib, taomni xursandchilik va soddalik bilan tanovul qilganlar. Kontekstdan ma’lumki, "non sindirish" iborasi bu yerda oddiy ovqatlanishni anglatadi. Najot quvonchi ularning butun hayotini to‘ldirib, oddiy kundalik tashvishlarni ham ulug‘vorlik nuri bilan yoritardi.

   2:47 Zulmat hukmronligidan ozod bo‘lib, Xudoning O‘g‘li mehr-muhabbat Shohligining fuqarolariga aylanganlar uchun hayot maqtov madhiyasi va shukronalik qo‘shig‘iga aylandi.

   Dastlabki paytlarda imondorlar butun xalqning muhabbatiga sazovor bo‘lishgan. Ammo bu uzoq davom etishi mumkin emasdi. Masihiylik e’tiqodining tabiati shundayki, u imonsizlar qalbida muqarrar ravishda nafrat va adovat uyg‘otadi. Najotkor shogirdlarini mashhurlikdan ehtiyot bo‘lishga undagan (Lk 6:26) va ularga ta’qib va azob-uqubatlarni bashorat qilgan (Mt 10:22−23). Shunday qilib, bu muhabbat qisqa muddatli bo‘lib, tez orada so‘nmas dushmanlik bilan almashdi.

   Xudovand esa har kuni najot topganlarni jamoatga qo‘shib qo‘yardi. Kundan-kunga masihiylar jamoasi o‘sib bordi, chunki tobora ko‘proq odamlar masihiylikni qabul qila boshladilar. Xushxabarni eshitganlar o‘z ixtiyorlari bilan Iso Masihni qabul qilishlari kerak edi. Xudovandning najot topganlarni tanlashi va jamoatga qo‘shishi insonning tanlash erkinligi va mas’uliyatini aslo bekor qilmaydi.

   Bu bobda Muqaddas Ruhning nozil bo‘lishi, Butrusning yig‘ilgan yahudiylarga qilgan ta’sirchan nutqi, ko‘plab odamlarning imonga kelishi va dastlabki masihiylar hayoti haqida qisqacha bayon etiladi. Britaniya qomusining 13-nashrida, "Cherkov tarixi" maqolasida ilk masihiylar hayoti haqida ajoyib tasvir keltirilgan: "Dastlabki masihiylar hayotidagi eng e’tiborli jihat ularning o‘zlarini Xudoning da’vat etilgan va tanlangan xalqi ekanligini aniq his qilishlari edi. Ular nazarida Masihiy cherkovi insoniy emas, balki ilohiy muassasa edi. U Xudo tomonidan barpo etilgan va boshqarilardi, hatto dunyo ham u uchun yaratilgandi. Ilk masihiylar davrida bu tushuncha ularning butun hayotini - ham shaxsiy, ham ijtimoiy hayotini boshqarardi. Ular o‘zlarini qolgan dunyodan ajralgan va bir-birlari bilan alohida aloqalar orqali bog‘langan deb bilishardi. Ular yerning emas, osmonning fuqarolari edilar va yashashga intilgan tamoyillar hamda qonunlar ularga yuqoridan berilgandi. O‘sha davr dunyosi ular uchun vaqtinchalik boshpana bo‘lib, haqiqiy hayotlari kelajakda boshlanishi kerak edi. Masih tez orada qaytib keladi deb o‘ylashgani bois, bu dunyoning tashvishlari va lazzatlari ularni unchalik qiziqtirmasdi. Masihiylarning kundalik hayoti Muqaddas Ruh bilan to‘lib-toshgan va barcha masihiylik fazilatlari uning hozirligining natijasi edi. Bunday e’tiqod ularning hayotiga g‘ayrioddiy ruhlanish baxsh etardi. Ularning turmushi oddiy odamlarnikiga o‘xshamasdi: ular o‘zlarining dunyoviy tabiatini yengib, yuksakroq, ruhiy hayot kechirardilar."

   Ushbu maqolani o‘qib, cherkovning o‘z dastlabki qudrati va birdamligidan qanchalik uzoqlashib ketganini ma’lum darajada tushunasiz.

   UY CHERKOVI VA CHERKOVLARARO TASHKILOTLAR

   Havoriylar kitobining ushbu bobida "cherkov" (yunoncha ekklesia) so‘zi birinchi marta tilga olingani uchun (2:47), birinchi masihiylarning tushunchasida cherkovning markaziy o‘rni haqida batafsilroq to‘xtalamiz. (Tanqidiy (NU) matnda "cherkov" so‘zi faqat 5:11 da paydo bo‘ladi.)

   Havoriylar kitobida, shuningdek Yangi Ahd kitoblarida cherkov uy tipiga mansub. Dastlabki masihiylar maxsus cherkov binolarida emas, balki yashash uylarida yig‘ilishgan. Din maxsus muqaddas joylardan ko‘chib, odamlar yashaydigan joylarda, ularning uylarida jamlangan deb hisoblanadi. Unjerning ta’kidlashicha, turar joylar ikki asr davomida masihiylarning yig‘ilish joylari bo‘lib xizmat qilishda davom etgan. (Merrill F. Unger, Unger’s Bible Handbook, 586-bet.)

   Biz uchun eng oddiy tushuntirish shundan iborat bo‘lishi mumkinki, xususiy uylardan foydalanish ma’naviy mulohazalar bilan emas, balki iqtisodiy zarurat tufayli bo‘lgan. Biz cherkovlar va ibodatxonalarga shunchalik ko‘nikib qolganmizki, ular Xudoga juda mos keladi deb o‘ylaymiz.

   Ammo birinchi asrdagi masihiylar bizdan dono bo‘lgan bo‘lishi mumkin, degan fikrga asoslar yetarli.

   Avvalo, butun dunyoda dahshatli qashshoqlik hukm surayotgan bir paytda minglab dollarni hashamatli binolarga sarflash masihiylik e’tiqodi va uning asosi bo‘lgan muhabbatga ziddir. Shu munosabat bilan Stenli Jouns shunday deb yozgan: "Men Rim soborida chaqaloq Masihni qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan holda ko‘rdim va cherkovdan chiqib, och bolalarning yuzlariga ko‘zim tushdi. Shunda o‘zimdan so‘radim: bu ochlikni ko‘ra turib, Masih O‘z bezaklaridan quvona oladimi? Agar shunday bo‘lsa - bu fikr meni tinch qo‘ymasdi - men endi Iso haqida quvonch bilan o‘ylay olmasdim. Bu qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan chaqaloq va och bolalar - biz Masihni ulug‘vor soborlar va cherkovlardan hashamatli liboslar bilan kiyintirib, jamiyatning chuqur adolatsizliklariga qarshi kurashishga urinmasdan, Masih har bir ishsiz va muhtoj odamda och qolganining ramzidir." (Stanley Jones, Christ’s Alternative to Communism, 78-bet.)

   Haftasiga 3-5 soatdan ortiq foydalanilmaydigan qimmatbaho binolar qurishga mablag‘ sarflash nafaqat insoniylikka zid, balki iqtisodiy jihatdan ham maqsadga muvofiq emas. Shuncha pulni behuda sarflab, evaziga oz narsa olishimiz to‘g‘rimi?

   Cherkov qurilishining zamonaviy dasturlari Cherkovning o‘sishiga eng katta to‘siqlardan biri bo‘lib kelgan va shunday bo‘lib qolmoqda. Kreditlar va foizlarni to‘lash uchun sarflanadigan katta mablag‘lar cherkov rahbariyatini imonlilar guruhlarining ajralib chiqishi va yangi cherkovlar tashkil etishiga qarshi turishga majbur qiladi. Har qanday a’zoning yo‘qotilishi bino qurilishi va foydalanish uchun zarur bo‘lgan daromadni xavf ostiga qo‘yadi. Hali tug‘ilmagan avlod allaqachon qarzga botgan va Cherkovning ko‘payishiga bo‘lgan umid so‘nib bormoqda.

   Ko‘pincha cherkovga a’zo bo‘lmaganlarni ibodatlarimizga jalb qilish uchun ko‘zni qamashtiruvchi cherkov binolari kerak deyishadi. Bunday fikrlash sof dunyoviy bo‘lib, Yangi Ahd amaliyotini mutlaqo hisobga olmaydi. O‘sha davrda cherkov yig‘inlariga asosan imonlilar kelardi. Masihiylar havoriylarning va’zini tinglash, muloqot qilish, non sindirish va ibodat qilish uchun to‘planishardi (Havoriylar 2:42). Ular odamlarni yakshanba yig‘ilishlariga taklif qilmasdan, balki hafta davomida uchrashganlariga guvohlik berib, xushxabar tarqatishardi. Faqat chin dildan ishongan odam jamoaga qo‘shilib, ruhiy ozuqa va qo‘llab-quvvatlash olish uchun uy cherkoviga qatnay boshlardi.

   Ba’zida odamlarni hashamatli cherkov binolaridagi xizmatga jalb qilish qiyin bo‘ladi. Odamlar har qanday rasmiyatchilikni keskin rad etishadi, shuningdek, ulardan xayr-ehson talab qilinishidan xavotirlanishadi. Ko‘pincha: "Cherkovga faqat pulingiz kerak," degan gaplarni eshitish mumkin. Biroq cherkovga borishni istamaydiganlarning ko‘pchiligi Muqaddas Kitobni uyda o‘rganishni afzal ko‘rishadi. U yerda ular norasmiy vaziyatda masihiylar bilan muloqot qilib, o‘zlarini erkinroq his qilishlari mumkin.

   Darhaqiqat, uy cherkovi har qanday madaniyat va mamlakatga juda mos keladi. Ehtimol, butun dunyoga nazar solsak, cherkov jamoalarining aksariyati maxsus binolarda emas, balki uylarda to‘planishini ko‘rgan bo‘lardik.

   Bizning zamonamizda ulkan soborlar, cherkovlar va ibodat uylari qurilgan, shuningdek ko‘plab yaxshi tashkil etilgan konfessional, missionerlik va cherkovlararo tashkilotlar tuzilgan bo‘lsa-da, Havoriylar kitobi bo‘yicha, havoriylar Rabbiyning ishini davom ettiradigan biron-bir tashkilot yaratishga intilmaganlar. Mahalliy cherkovlar Xudoning imonni yoyuvchi "ilg‘or otryadlari" edi va havoriylar bu vazifani bajarishdan mamnun edilar.

   So‘nggi yillarda masihiylik dunyosida tashkiliy faollikning misli ko‘rilmagan o‘sishi kuzatilmoqda. Har safar imonlining miyasiga Masih ishiga qanday xizmat qilish haqida yangi g‘oya kelganda, u yangi missiya, ittifoq yoki boshqa tashkilot tuzadi.

   Bu, xususan, iqtidorli ustozlar va voizlarning ma’muriy ishlar tufayli asosiy xizmatdan chalg‘ishiga olib keladi. Agar missiya boshqarmalarida ishlaydigan barcha ma’murlar missionerlik maydonlarida tegishli faoliyat bilan shug‘ullansalar, u yerdagi kadrlar tanqisligi sezilarli darajada kamaygan bo‘lardi.

   Tashkilotlarning tez o‘sishining yana bir oqibati ustama xarajatlarning ko‘payishidir. Shu sababli katta mablag‘lar Xushxabarni tarqatishga emas, boshqa maqsadlarga sarflanmoqda. Ko‘plab masihiy tashkilotlariga xayriya qilingan har bir so‘mning katta qismi tashkilot tuzilgan maqsadlarga emas, balki uni saqlash xarajatlarini qoplashga ketmoqda.

   Ko‘pincha tashkilotlar Buyuk topshiriqni bajarishga to‘sqinlik qiladi. Iso O‘z shogirdlariga U buyurgan hamma narsani o‘rgatishni topshirgan edi. Masihiy tashkilotlarda ishlaydigan ko‘p odamlar Egamizning barcha haqiqatini va’z qilishga ruxsat berilmaganini anglashadi. Masalan, ular moliyaviy yordam kutayotgan jamoatni o‘zlaridan uzoqlashtirish xavfidan qo‘rqib, ba’zi ziddiyatli masalalar haqida gapira olmaydilar.

   Masihiy institutlarning ko‘payishi ko‘pincha fitnalar, hasad va raqobat bilan birga keladi, bu esa Masih haqidagi guvohlik ishiga katta zarar yetkazadi. "Mamlakatimizda va chet elda vazifalari qisman mos keladigan ko‘plab masihiy tashkilotlarni ko‘rib chiqaylik. Ular soni cheklangan kadrlar va tobora kamayib borayotgan moliyaviy manbalar uchun kurashmoqda. Bu tashkilotlarning qanchasi o‘z asoschilari tomonidan sof dunyoviy raqobat tufayli tuzilgan, garchi ommaviy bayonotlarda, albatta, Xudoning irodasiga ishora qilishsa ham." (Muqaddas Kitob Jamiyatining kundalik qaydlari)

   Ko‘pincha, har qanday tashkilot, hatto u allaqachon samaradorligini yo‘qotgan bo‘lsa ham, o‘z mavjudligini uzoq vaqtga cho‘zishga qodir ekanligi to‘g‘ri bo‘lib chiqadi. Mexanizm g‘ildiraklari sekin-asta aylanishda davom etadi, garchi uning asoschilari allaqachon ko‘zdan g‘oyib bo‘lgan va bir paytlar g‘ayratli harakatning shuhratidan iz ham qolmagan bo‘lsa. Oddiy odamlarga xos soddalik emas, balki ma’naviy donolik ilk masihiylarni Xudoning ishini davom ettirish uchun muassasalar tashkil etishdan asrab qoldi. G. X. Lang shunday yozadi: "Bir zukko yozuvchi havoriylarning xizmatini biz ko‘proq o‘rganib qolgan missionerlik usullari bilan taqqoslab, ’biz missiyalar tashkil etamiz, havoriylar esa jamoatlar barpo etgan,’ degan edi. Bu farq juda muhimdir. Havoriylar faqat jamoatlar barpo etganlar, chunki ular o‘z oldlariga qo‘ygan maqsadlarga erishish uchun boshqa hech narsa kerak bo‘lmagan va hech narsa yaxshiroq mos kelmagan. Har bir joyda ular oqsoqollar (presviterlar) boshchiligidagi imonlilarning mahalliy jamoalarini tashkil etishgan - har doim bitta oqsoqol emas, balki oqsoqollar (Havoriylar 14:23; 15:6, 23; 20:17; Filippiliklar 1:1), ular imonlilarni yo‘naltirgan, ularga rahbarlik qilgan va ta’lim bergan. Rabbimiz bu odamlarni tayinlagan va barcha imonlilar ularning tanlanganini tan olishgan (1 Korinfliklarga 16:15; 1 Salonikaliklarga 5:12−13; 1 Timo‘tiy 5:17−19). Imonlilar yig‘ini diakonlarni tayinlagan (Havoriylar 6:1-6; Filippiliklar 1:1) - shu bilan ular oqsoqollardan farq qilgan. Diakonlar vaqti-vaqti bilan yuzaga keladigan kam sonli, ammo juda muhim ishlar bilan shug‘ullanishlari kerak edi; xususan, ular jamoaning mablag‘larini taqsimlash bilan shug‘ullanishgan... Havoriylarning butun tashkiliy ishlari ana shunday jamoalarni tuzishdan iborat bo‘lgan. Yangi Ahdda boshqa hech qanday tashkilot tilga olinmagan. Biz unda keyinchalik paydo bo‘lgan cherkov tashkilotlarining kurtaklarini ham topa olmaymiz." (G.H. Lang, The Churches of God 11.)

   Dastlabki masihiylar va ularning cho‘ponlari - havoriylar uchun jamoat Xudo tomonidan tanlangan yerdagi ilohiy muassasa edi va U abadiy mavjud bo‘lishni va’da qilgan yagona shunday muassasa Jamoat edi.